Uczniowie często zaczynają pracę nad zadaniem, ale rezygnują, gdy staje się ono trudne. W tym wpisie trzy wskazówki, jak zachęcić uczniów do wytrwałości.

Często nauczyciel spotyka się z sytuacją, gdy po podaniu polecenia uczniowie zabierają się za rozwiązywanie problemu, ale napotykając na trudności rezygnują.

Energia o zapał spadają. Kilku uczniów przestaje pisać. Ktoś podnosi rękę, prosząc o pomoc, ktoś zgłasza brak zrozumienia. Brak uczniom wytrwałości, umiejętności kontynuowania pracy nad celem, z powodu niepewności, poniesionych wcześniej niepowodzeń lub zbyt powolnych postępów.

Dobrą wiadomością jest to, że wytrwałość to nie jest wrodzona cecha charakteru, może być kształtowana przez otoczenie, w którym uczniowie znajdują się na co dzień, oraz przez sposób, w jaki organizowana jest nauka.

Wytrwałość jest zmniejszana przez dwa środowiska, w których wielu uczniów spędza czas poza szkołą – media społecznościowe i platformy internetowe. Przestrzenie te zostały zaprojektowane tak, aby ograniczyć wytrwałość, zapewniają natychmiastową informację, ciągłą nowość i natychmiastowe nagrody. Gdy coś staje się trudniejsze lub frustrujące, łatwo jest przesunąć ekran, przewinąć lub kliknąć, aby znaleźć coś łatwiejszego. Uczy to uczniów oczekiwania na natychmiastową nagrodę i rozwiązanie. Kiedy napotykają zadania wymagające stałego wysiłku, takie jak napisanie wypracowania, rozwiązanie trudnego problemu czy analiza trudnego tekstu, wytrwałość może szybko osłabnąć. Uczniowie wtedy tracą zaangażowanie, ponieważ nie widzą postępów i staja się niepewni. Gdy uczniowie czują, że utknęli w martwym punkcie i nie są pewni, jak postępować dalej, to często rezygnują.

Cztery strategie odbudowywania wytrwałości:

1. Przewidywanie trudności

Jednym z powodów, dla których uczniowie przestają pracować, gdy zadania stają się trudne, nie jest sama trudność, lecz sposób, w jaki ją interpretują. Sądzą, że brak im umiejętności lub, że wcześniej zrobili coś źle.

W tej sytuacji może zadziałać zmiana sposobu, w jaki uczniowie interpretują trudności, podejść do niej jako do sygnału mówiącego o rozwiązywaniu trudnego i ważnego problemu. Uczniowie wkładają więcej wysiłku i osiągają lepsze wyniki, jeśli wiedzą, że rozwiązują trudne zadanie.

Jeśli uczniowie interpretują swoje zmagania jako dowód porażki, wycofują się, jeśli interpretują je jako normalny etap myślenia, kontynuują pracę.

Nauczyciel  może uprzedzić uczniów o trudności zadania i przedstawić zadanie jako wyzwanie do pokonania. Taka zapowiedź chroni poczucie kompetencji uczniów i pozwala im dłużej się zaangażować.

Badania nad motywacją potwierdzają, że uczniowie wkładają wysiłek, gdy wierzą, że sukces jest możliwy i gdy rozumieją wyzwanie. Kiedy trudność jest przewidywana i interpretowana jako element myślenia, uczniowie znacznie chętniej poświęcą się zadaniu wystarczająco długo, aby je rozwiązać.

2. Pytanie o strategię dochodzenia do odpowiedzi.

Kiedy uczniowie utkną w martwym punkcie, ich odruchem jest zadanie prostego pytania: „Jaka jest odpowiedź?” To pytanie osłabia wytrwałość. Odciąga uwagę od myślenia i kieruje ją na dokończenie zadania.

Nauka przebiega lepiej, gdy uczniowie skupiają się na wyjaśnianiu swojego toku rozumowania podczas rozwiązywania problemu. Następuje wtedy głębsze myślenie.

Zamiast pytać ucznia: „Jaki jest wynik?”, lepiej jest zapytać: „Jak do tego doszedłeś?”. Można już wcześniej zapytać uczniów o strategię, którą planują zastosować przy rozwiązywaniu problemu.

Nauczycielowi znacznie łatwiej jest skorygować myślenie uczniów na wczesnym etapie, niż naprawiać je, gdy pojawi się zniechęcenie i frustracja. Daje to też pozwolenie na eksperymentowanie. Kiedy uwaga przenosi się z odpowiedzi na strategie, uczniowie zostają z trudnym zadaniem znacznie dłużej.

3. Podział na etapy

Uczniowie mają często trudność z opanowaniem zbyt obszernego polecenia. Opanowanie dużego tekstu lub  wieloetapowe zadanie matematycznego czy skomplikowanego zadanie pisemnego mogą wydawać się przytłaczającym wyzwaniem.

Jednym ze sposobów zwiększenia wytrwałości jest podzielenie pracy na mniejsze części. Dzięki podziałowi, uczniowie mają szanse osiągniecia częściowego sukcesu, co motywuje ich do dalszej pracy.

Gdy zbyt wiele elementów konkuruje o uwagę, pamięć robocza ulega przeciążeniu, a proces uczenia się spowalnia. Podzielenie na etapy poprawia zrozumienie i wytrwałość.

4. Współpraca uczniów

Rozwiązywanie trudnego problemu w samotności może przytłoczyć i zniwelować nadzieję na sukces. Jeśli nauczyciel pozwoli uczniom myśleć razem, współpracować, to wytrwałość może zostać odbudowana. Wzajemna inspiracja zachęca do wysiłku.

Wytrwałość to umiejętność, która pozwala uczniom przetrwać moment, gdy droga do celu staje się niepewna, a praca – niewygodna.

Kiedy nauczyciel nie ukrywa trudności, zachęca uczniów do rozmów o strategiach rozwiązywania problemu, dzieli zadania na łatwe do wykonania etapy i pozwala uczniom na współpracę, to uczniowie przestają traktować trudności jako oznakę porażki, a zaczynają widzieć w nich dowód na to, że myślą w sposób, który prowadzi do sukcesu. Uczniowie nabierają pewności, że trudność nie jest punktem zatrzymania, ale częścią drogi do nauki.

Inspiracja artykułem Cathleen Beachboard