Teoria autodeterminacji zwraca uwagę na trzy potrzeby każdego uczącego się, są to potrzeby: kompetencji, autonomii i więzi.

Te trzy potrzeby muszą być zaspokojone, aby uczniowie chcieli się zaangażować w uczenie się, i dzięki temu mieli motywację do nauki. W tym wpisie przede wszystkim o potrzebie więzi.

Proces uczenia się można określić jako pokonywanie luki pomiędzy tym, co uczniowie już wiedzą, a tym gdzie powinni być w procesie uczenia się. Metaforę luki wprowadził D. Royce Sadler w roku 1989 w opublikowanym w piśmie Instructional Science w roku 1989 w artykule „Formative assessment and the design of instructional systems”.

W pokonywaniu luki pomóc uczniowi może nauczyciel budując w uczniach poczucie kompetencji, autonomii i więzi. Nauczyciel zwykle koncentruje się na pokonywaniu luki w wiedzy uczniów, na tropieniu niedociągnięć. Ma nadzieję, że to pomoże uczniom w uczeniu się. Jednak nie pomaga to w zaspokojeniu tych trzech potrzeb ucznia.

Brak poczucie więzi objawia się, gdy uczniowie postrzegają szkołę jako miejsce, w którym nie są dostrzegani ani doceniani za to, kim są. W takich okolicznościach nauka polega na przekazywaniu wiedzy, bez budowania relacji. Uczniowie posłusznie wykonują zadania i postępują zgodnie z instrukcjami, ale rzadko zadają pytania, podejmują ryzyko lub nawiązują znaczącą więź z nauką lub otaczającymi ich ludźmi.

Uczeń potrzebuje poczucia, że ​​jest widziany i dostrzegany. Zanim uczniowie będą mogli włączyć się w proces uczenia się, muszą uwierzyć, że są częścią grupy. Według badań Gallupa nad zaangażowaniem uczniów tylko około połowa uczniów w USA deklaruje zaangażowanie w naukę, a zaangażowanie gwałtownie spada wraz z wiekiem uczniów. Badania dotyczące więzi uczniów ze szkołą pokazują, że uczniowie, którzy czują przynależność ze szkołą, osiągają znacznie lepsze wyniki. Uczniowie, którzy czują się związani ze szkołą, prawie dwukrotnie częściej deklarują dobrą kondycję zdrowia psychicznego (22% w porównaniu z 40%) i o połowę rzadziej opuszczają zajęcia szkolne z powodu poczucia zagrożenia (6% w porównaniu z 11%).

Badania  PISA, TIMSS pokazują, że polscy uczniowie też deklarują niskie zadowolenie ze szkoły.

Kiedy uczniowie czują się doceniani, mają większą chęć do nauki, ich ciekawość i zaangażowanie rosną, zwiększa się poczucie własnej wartości i pewność siebie, co też wpływa na wytrwałość w uczeniu się. Czyli zwiększa się poczucie kompetencji.

Nie jest łatwo doceniać uczniów, szczególnie, gdy mają ADHD, dysleksję, są w spektrum lub objawiają inne trudności. A tacy uczniowie szczególnie potrzebują doceniania, aby moc zaspokoić swoją potrzebę kompetencji.

Aby uczniowie czuli więź z klasa i z nauczycielem, nie wystarczą tylko słowa. Więź powinna być wmontowana na bieżąco w proces nauczania. Najlepiej, gdy jej budowanie jest wspólną sprawą całej szkoły. Co można zrobić w tym kierunku w zespole nauczycieli?

• Relacje jako priorytet

Nauczyciele bazują na mocnych stronach uczniów, na ich zainteresowaniach, dbają o budowanie zaufania pomiędzy uczniami i pomiędzy uczniami i nauczycielem. Nie musi to być nic specjalnie skomplikowanego, na początek wystarczy rozpoczęcie zajęć od krótkiej rozmowy, odniesienie się do zainteresowań ucznia na lekcji lub w rozmowie nawiązanie do tematu, którym uczeń podzielił się poprzedniego dnia.

• Współpraca zamiast rywalizacji

Nauczyciele dbają o to, aby uczniowie się poznali i współpracowali ze sobą. Nie bazują na rywalizacji i konkurencji. Nauka jest sprawą całej klasy, zarówno odnoszone sukcesy, jak i porażki. Uczniowie współpracują ze sobą i uczą się od siebie wzajemnie. Klasa pozbawiona jest wytykania błędów i wzajemnej krytyki.

• Głos uczniów

Nauczyciele liczą się ze zdaniem uczniów, dają im jak najwięcej autonomii. Uczniowie mają wpływ na to, jak się uczą, mają możliwości wyrażania siebie i przestrzeń do dzielenia się tym, co jest dla nich ważne. W praktyce może to wyglądać na pozwoleniu uczniom na wybór sposobu demonstrowania własnej wiedzy, zaproszenie ich do współtworzenia celów lub zatrzymanie się i zadanie pytania: „Co pomogłoby ci się tego najlepiej nauczyć?”, „Co mogą zrobić, aby pomoc ci się uczyć?”.

• Widoczne mocne strony ucznia

Nauczyciele celowo podkreślają, co uczniowie robią dobrze, pomagają im budować pewność siebie i własną tożsamość. Może to przejawiać się w drobnych momentach: na przykład poprzez docenianie pracy ucznia i całej klasy.

Zespól nauczycieli pragnący pracować nad budowaniem więzi może zadać sobie pytania:

• Czy w naszej szkole mamy czas na udzielanie wsparcia naszym uczniom?
• Czy świadomie tworzymy poczucie bezpieczeństwa i przynależności w swoich klasach?
• Czy nasi uczniowie czują się związani z klasą i szkołą?
• Czy uczniowie czują się zauważeni i docenienie?

Takie rozmowy w gronie nauczycielskim są tak samo ważne jak rozmowy na temat wyników w nauce.

Gdy przynależność i więź staje się strategicznym priorytetem, uczniowie podejmują większe ryzyko akademickie, nauczyciele budują głębsze relacje, a szkoły widzą wzrost zaangażowania, wytrwałości i osiągnięć.

Inspiracja artykułem  Lynna Martinez-Khalilian