Czy zeszyt papierowy, czy komputerowy?

Uczniowie przyzwyczajeni do technologii często wolą zapisywać notatki w komputerze. Buntują się przed wymogiem prowadzenia notatek papierowych.

Ale tworzenie odręcznych notatek reguluje tok myślenia, pogłębia je, zwiększa również wrażliwość na piękno i naturę.

Zwolennicy papierowych zeszytów uważają, że nie wystarczy używać papierowych zeszytów tylko od czasu do czasu, ich zdaniem trzeba przywrócić zeszytom centralne miejsce w uczeniu się. Trzeba  w nim zapisywać wszystko, co ma znaczenie kształcące, na przykład codzienne zadania, ważne pojęcia i definicje, , dane z obserwacji zebranych podczas badań, własne notatki i refleksje, pytania, cele uczenia się, informacje zwrotne do prac itp.

Zasady prowadzenie Mojego zeszytu pomagającego się uczyć

Aby zeszyt „pracował” trzeba pamiętać o niektórych zasadach jego prowadzenia. Wymienię cztery z nich:

• Zeszyt należy do ucznia

Uczniowie lubią ozdabiać swoje zeszyty, rysować w nich i robić własne notatki. To co w zeszycie zwierają jest ich sprawą. Zeszyt ma im pomagać się uczyć.

• Ustalone zasady

Warto ustalić z uczniami, co powinno się znaleźć w zeszycie i jakie kryteria powinien zeszyt spełniać. Można w nich wskazać na przykład na czytelność pisma, numerowania lekcji, zapisywania tematu i celu lekcji, zapisywanie podsumowania, obecność refleksji uczniowskiej itp. Można takie kryteria zapisać na pierwszej stronie zeszytu, aby łatwo było sobie je przypomnieć.

• Ocenianie

Zeszyty nie powinny być oceniane stopniami, za to informacja zwrotna na temat zeszytu jest pożądana, ale uwzględniająca ustalone kryteria prowadzenia zeszytu. W zeszycie nauczyciel może zapisać informacje zwrotną dotyczącą zadań wykonanych przez ucznia. Informacja zwrotna może pochodzić od innego ucznia, wtedy mówimy o ocenie koleżeńskiej.

• Samoocena i refleksja uczniowska

Samoocena powinna być stałym elementem zeszytu. Jest ona potrzebna jako umiejętność umożlwiająca uczniowi samosterowność ucznia i sprawczość. Samoocena jest głównym narzędziem piątej strategii oceniania kształtującego: „Wspomaganie uczniów, by stali się autorami procesu swojego uczenia się”.

Refleksja uczniowska jest najważniejszym elementem zeszytu i powinna być obecna  na każdej lekcji.

Autorzy artykułu z którego korzystam zwracają uwagę na korzyści z zamieszczania w zeszycie ucznia stale aktualizowanego słownika kluczowych terminów, daje to uczniom możliwość przypomnienia sobie kluczowych pojęć i połączenia ich z nowymi tematami.

Badania edukacyjne

Badania edukacyjne na temat pisanie odręcznego wskazują na:

• zmianę tempa zajęć w klasie, w postaci jego spowalniania i eliminacji destrukcyjnego pośpiechu,
• poprawę wyników uczniów w nauce,
• aktywację umiejętności motorycznych,
• większą aktywację i zaangażowanie myślenia,
• lepsze zapamiętywanie,

Badania z 2022 roku pokazują, że szkicowanie, tworzenie map myśli i diagramów może ujawnić luki w nauce, a także skłania uczniów do dalszych dociekań.

Zeszyt papierowy
Zeszyt w formie papierowej daje zaufaną i cenioną przestrzeń, do której uczniowie wracają, z której korzystają w procesie uczenia się.

Korzyści z prowadzenie zeszytu:

1.Sporządzanie i korygowanie notatek.

Robienie dobrych notatek jest sztuką, która trzeba posiąść i doskonalić. Dobre robienie notatek wydaje się proste, ale w rzeczywistości wymaga wiele prób i doskonalenia. Profesor psychologii Daniel Willingham wyjaśnia, że robienie notatek wymaga żonglowania wieloma zadaniami poznawczymi. Podczas słuchania wykładu uczniowie muszą zwracać uwagę zarówno na nauczyciela, jak i na notatki, słuchać nowych informacji, decydować, które z nich są ważne, a następnie szybko zapisywać. Badania sugerują, że tylko 30–45 procent istotnych informacji jest faktycznie zapisywanych, przez co pierwszy szkic notatek jest z natury fragmentaryczny. Do notatek powinno się wracać i je uzupełniać i korygować. Dlatego wskazane jest robienie przerw na zanotowanie i po pewnym czasie powrót do notatek, przedyskutowanie ich w parach i korygowanie. Aby ułatwić robienie notatek, uczniowie powinni do nich wracać, aby je poprawić i uzupełnić.

2. Możliwość powtórzeń i przypomnień

Uczeń może  w każdej chwili zajrzeć do zeszytu i przypomnieć sobie ważne pojęcia, przejrzeć notatki i uzupełnić je. Jest to świetny materiał do powtórzeń. Korzystanie z zeszytu wzmacnia pamięć i utrwala nowe koncepcje.

Polecana jest praktyka robienia przerw na zapisanie wszystkiego, co uczeń zapamiętał do tej pory, a następnie podzielenie się zapisami w parach. Dzięki pracy w parach uczniowie mogą znaleźć luki w swojej pamięci, wyszczególnić podobieństwa i różnice.

3. Rysowanie map myśli i sporządzanie adnotacji.

W badaniu z 2018 roku przeprowadzonym przez  Myra Fernandes porównywano rysowanie z innymi taktykami uczenia się, takimi jak pisanie, oglądanie materiałów wizualnych i słuchanie wykładów, i ustalono, że ​​rysowanie zapewnia najwyższy wskaźnik zapamiętywania – mniej więcej dwukrotnie większy niż pisanie.

Uczniowie, którzy sporządzają mapy myśli, zapamiętywali więcej materiału i ujawniali krytyczne luki w swoim rozumowaniu.

Wizualizacja graficzna może mieć zastosowanie na każdym z przedmiotów, a podsumowanie w postaci mapy myśli daje możliwość połączenia ze sobą różnych pojęć i zagadnień.

4. Świadome pisanie.

Pisanie ręczne to świadoma czynność. Pisanie na komputerze jest często automatyczne, nie wymaga uruchomienia myślenia. Pisanie odręczne pobudza inspirację i potrzebę weryfikacji wątpliwości oraz uporządkowania myśli. Sama czynność pisania powinna być ćwiczona, gdyż bez jej wyćwiczenia zapisywanie trwa znacznie dłużej. Sporządzanie w zeszycie notatek jest dobrą do tego okazją.

5. Refleksja

Refleksja powinna być stałym nawykiem w zeszycie ucznia. Gromadzenie i porządkowanie refleksji w jednym miejscu pozwala uczniom nie tylko poddać refleksji, czego uczeń się nauczył, ale też połączyć wiedzę już posiadaną z nowymi treściami. Przegląd refleksji pokazuje uczniowi, że robi postępy i zwiększa się jego poczucie kompetencji, które jest według teorii autodeterminacji konieczne do efektywnego uczenia się.

6. Samoocena

Wykonując zadanie uczniowie mogą sami ocenić poprawność jego wykonania. Muszą do tego mieć określone kryteria sukcesu do zadnia. Można dodatkowo przedstawić uczniom dobrze wykonane zadanie, aby porównując je z wykonaną przez siebie pracą, uczniowie mogli dokonać samooceny. Zapis samooceny w zeszycie pokazują uczniom, jak przebiega ich proces uczenia się, a nauczyciela zwalnia z oceniania każdej pracy ucznia.

Korzystne jest formułowanie kryteriów sukcesu razem z uczniami. Można nawet wraz z uczniami tworzyć sprawdziany. W badaniu z 2020 roku okazało się, że uczniowie, którzy zapoznali się z materiałem, a następnie stworzyli własne pytania testowe, uzyskali o 33% lepsze wyniki w teście niż uczniowie, którzy po prostu powtórzyli materiał z podręcznika.

Można pozwolić uczniom na korzystanie z własnego zeszytu z notatkami przy wykonywaniu sprawdzianu. Zachęca to uczniów do sporządzania dobrych notek.

Zeszyt papierowy, czy komputerowy?

Nauczyciele pod naciskiem niektórych uczniów decydują, że zeszyt może być komputerowy. Moje zdanie jest takie, że dużo lepszy i bardziej pomocny jest zeszyt papierowy. Ale najlepiej, gdy sami uczniowie się o tym przekonają. Jeśli się upierają przy wersji komputerowej, to można oddać decyzję w ich ręce, ale po pewnym czasie zorganizować debatę – jaki zeszyt jest lepszy.

Prawdziwym celem innowacji technologicznych w szkole powinno być tworzenie tych możliwości, które są niemożliwe do osiągnięcia tradycyjnymi metodami, a nie po prostu zastępowanie technologią tego, co uczniowie już dobrze robią. Na przykład zastąpienie papierowego zeszytu dokumentem Google dodaje konieczność używania klawiatury, a nie wnosi żadnej realnej wartości poznawczej. Technologia powinna na nowo definiować zadanie, a nie tylko digitalizować proces, który jest bardziej efektywny w formacie tradycyjnym.

Zeszyt papierowy stanowi źródło radości dla uczniów. Mogą w nich rysować, wklejać, wycinać i kolorować, zeszyt papierowy zdecydowanie należy do ucznia, i nie jest bezosobowy.

Kilka dni temu rozpoczęliśmy II edycję kursu Mój zeszyt pomagający się uczyć. Wielu nauczycieli uznało, że dobrze prowadzony zeszyt pomaga się uczniom uczyć.

Ten artykuł łączy dotychczasowe doświadczenie w prowadzeniu Mojego zeszytu pomagającego się uczyć i wniosków z artykułu Stephena Merrilla i Paige Tutt.