W tym wpisie o tym, żeby koncentrować się na dochodzeniu do rozwiązania, a nie na samym wyniku – dlaczego i jak to robić.

Koncentrowanie się na procesie jest ważne z kilku powodów:

1. Zachęca uczniów do podejmowania wyzwań i zmniejsza obawę przed popełnianiem błędów.
2. Daje nauczycielowi wgląd w uczenie się uczniów i możliwość dostosowania nauczania do potrzeb uczniów.
3. Uczy uczniów przedstawiania i wyjaśniania własnego rozumowania.

1. Zachęcanie uczniów do podejmowania wyzwań i zmniejszanie obawy przed popełnianiem błędów.

O kulturze błędu pisałam już wiele razy (miedzy innymi: https://oknauczanie.pl/blad-jako-szansa ). Wiele się mówi o tym, że błąd jest niezbędnym towarzyszem procesu uczenia się, że można go wykorzystywać do uczenia się i raczej należy się z niego cieszyć, że wystąpił, niż za jego popełnienie karać. Jeśli uczniowie wiedzą, że liczy się proces, to chętniej ryzykują różne rozwiązania, wiedzą, że ważne jest poszukiwanie, a nie wynik.

2. Wgląd w uczenie się uczniów i możliwość dostosowania nauczania do potrzeb uczniów.

Jest to najważniejszy aspekt oceniania kształtującego i w badaniach edukacyjnych właśnie ten punkt jest oceniany jako mający największy wpływ na osiągane przez uczniów wyniki.

Mówi o nim druga strategia oceniania kształtującego: Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak uczniowie się uczą.

Jeśli uczeń wyjaśnia, jak doszedł do rozwiązania, to pokazuje swój tok rozumowania i nauczyciel widzi, gdzie uczeń jest w procesie i jak do tego miejsca doszedł. Więcej na ten temat: https://oknauczanie.pl/w-ocenianiu-ksztaltujacym-najwazniejsze-jest-monitorowanie-procesu-nauczania

3. Umiejętność przedstawiania i wyjaśniania własnego rozumowania.

Uczniowie nie są skłonni sami wyjaśniać, jak przebiegało ich myślenie. Nauczyciel może zadać pytanie:

• „Skąd wziąłeś tę odpowiedź?”
• „Co zastosowałeś, aby rozwiązać ten problem?”
• „Co było łatwe, a co trudne w tym problemie?”

Do odpowiedzi na te pytania trzeba uczniów przyzwyczaić, gdyż takim pytaniem są zwykle zaskoczeni i nie bardzo wiedzą, co powiedzieć. Mogą nawet powiedzieć – „Zgadłem” albo „Tak przyszło mi do głowy, że będzie dobrze”.

Aby uzyskać lepsze odpowiedzi, można zadać bardziej dokładne pytania, na przykład:

• „Co zastosowałeś, aby znaleźć odpowiedź?”

To pytanie przenosi uwagę z nauczyciela jako źródła wskazówek i informacji na własne notatki, definicje i twierdzenia, tabele pomocnicze, kalkulatory i inne narzędzia, którymi dysponuje uczeń. Uczeń może sięgnąć do zeszytu, aby pokazać podobne zanotowane rozumowanie.

• „Które słowa rozumiesz? Które słowa są niejasne?”

To pytanie może dotyczyć przeczytanego tekstu, ale też polecenia do zadania. Jest to sposób na identyfikację luk w wiedzy i mylnego rozumienia pojęć. Szczególnie się sprawdza, gdy uczeń wybrał omyłkowo nieprawidłową drogę rozwiązania problemu i to pytanie może go naprowadzić na błąd i wybór innej drogi.

Nawet uczniowie, którzy poprawnie rozwiązali zadanie, mogą nadal mieć błędne przekonania, które należy rozwiać w przyszłości, zwłaszcza w miarę jak program nauczania staje się coraz bardziej złożony.

• „Opowiedz dlaczego…”

To pytanie przydaje się, gdy trzeba ucznia zawrócić z mylnej drogi lub gdy chcemy, aby uczeń wytłumaczył dlaczego wybrał jakąś drogę rozwiązania. Nauczyciel nie informuje ucznia, czy obrane rozwiązanie jest dobre, tylko pyta o przyczyny postępowania.

Na przykład, gdy uczeń „przenosi” wyrażenia na drugą stronę równania liniowego, to nauczyciel chce, aby uczeń wytłumaczył, po co to robi i co za tą czynnością stoi.

Często odpowiedź na to pytanie ujawnia, że uczeń zgaduje, popełnia proste błędy, wybiera strategie, które działają tylko w szczególnych przypadkach.

Uczniowie udzielając odpowiedzi proszeni są o używanie języka naukowego i w ten sposób rozwijają swoje słownictwo. W matematycznym przykładzie powyższym, nauczyciel nie przyjmuję odpowiedzi „przenoszę na drugą stronę”, tylko prosi o wyjaśnienie matematyczne tego działania, czyli – „odejmuję od obu stron równania dane wyrażenie”.

• „Spróbuj ocenić trafność wybranej przez siebie drogi, czy widzisz inną?”

To pytanie zachęca uczniów do poszukiwania innej drogi rozwiązania problemu, na przykład bardziej eleganckiej, lub krótszej.

Na przykład, jeśli uzyskany przez ucznia wynik w zadaniu wynosi  – 3,3 osoby, to widać, że odpowiedź nie może być prawidłowa i trzeba zweryfikować rozumowanie. Skupienie się na racjonalności odpowiedzi pomaga uczniom znaleźć sposoby na udzielenie sobie samemu informacji zwrotnej, zamiast polegać na nauczycielu, który oceni poprawność.

Te pytania można wywiesić na tablicy i losowo wybierać jedno z nich lub pozwolić wybrać pytanie uczniowi.

Inspiracja artykułem Katherine Rowe