Stopnie szkolne dają obraz postępów ucznia, ale nie dostarczają szczegółowych informacji, których uczniowie potrzebują, aby zrozumieć, co już opanowali, co wymaga jeszcze pracy z ich strony i jakie mają możliwości rozwoju.

Stopnie, punkty, procenty stanowią ocenę sumującą, czyli pokazują stan końcowy. Przemyślana, terminowa i spójna informacja zwrotna pomaga uczniom zrozumieć, że nauka to ciągły proces, który można doskonalić. Jeśli informacja zwrotna jest konsekwentnie stosowana, to uczniowie zyskują jasne zrozumienie, jak się mają uczyć, ona buduje jednocześnie pewność siebie ucznia i zachęca do wzięcia odpowiedzialności za swoje postępy.

Informacja zwrotna jest sercem oceniania kształtującego i jest obecna w każdej z jego pięciu strategii:

1. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. Kryteria sukcesu podawana uczniom wcześniej przed wykonaniem pracy pozwala uczniom kierować się tym, aby ich praca była wykonana prawidłowo. Osoba udzielająca informacji zwrotnej powinna odnosić się do kryteriów sukcesu.
2. Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak uczniowie się uczą. Nauczyciel może pozyskiwać informację zwrotną od uczniów, aby móc zorientować się, gdzie są uczniowie w procesie uczenia się i jak może dostosować nauczanie do potrzeb uczniów.

• Udzielanie uczniom takiej informacji zwrotnej, która przyczyni się do ich widocznych postępów.

1. Umożliwianie uczniom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności. Uczniowie mogą wzajemnie się uczyć i przekazywać sobie wzajemnie informację zwrotną.
2. Wspomaganie uczniów, by stali się autorami procesu swojego uczenia się. Aby uczniowie mogli wziąć odpowiedzialność za swoją naukę, muszą otrzymywać informację zwrotną o swych postępach.

Jeśli informacja zwrotna nie jest stosowana, lub stosowana zbyt rzadko, to uczniowie postrzegają stopnie jako jedyny wyznacznik swojego sukcesu. Celem staje się otrzymanie dobrego stopnia, a nie zdobycie wiedzy i umiejętności. Takie podejście zniechęca uczniów do podejmowania ryzyka i wyzwań oraz zmniejsza motywację do powtarzania i ponownego analizowania zagadnień wymagających większej praktyki.

Aby uczniowie mogli w pełni wykorzystać informację zwrotną, muszą mieć pewność, że nauczyciel udziela im jej, ponieważ wierzy w ich możliwości i chce pomóc im w dalszym rozwoju i doskonaleniu. Wymaga to wzajemnego zaufania polegającego na tym, że uczeń wie, jakie intencje ma nauczyciel. Z drugiej strony przekazywanie uczniom właściwej informacji zwrotnej buduje zaufanie. Klika wskazówek dla nauczyciela do przekazywania informacji zwrotnej opartej na zaufaniu:

• Pamiętaj o docenianiu

Jeśli chcemy, aby uczniowie byli zachęcani do uczenia się i stawiali przed sobą wyzwania, to w informacji zwrotnej trzeba zawrzeć pozytywy i najlepiej jeśli ich będzie więcej niż krytyki.

• Dziel się sukcesami uczniów

Przekazuj informacje zwrotne również rodzicom uczniów. Dzięki temu będą oni wiedzieli czego i jak się ich dzieci uczą i będą mogli udzielić im pomocy.

• Traktuj informację zwrotną jako okazję do poprawy.

Przekazuj konkretne wskazówki, jak można pracę poprawić i umożliwiaj uczniom poprawę.

• Traktuj informację zwrotną jako wspólna sprawę uczniów i nauczyciela.

Polecaj uczniom wykonanie samooceny i organizuj ocenę koleżeńska

• Pozyskuj informację zwrotną o swoim nauczaniu.

Proś uczniów o opinię o swoim nauczaniu, pytaj ich kiedy efektywnie się uczą i bierz ich opinie pod uwagę.

10 konkretnych rad dotyczących formułowania efektywnej informacji zwrotnej.

1. Niełączenie informacji zwrotnej z ze stopniem

Kiedy uczniowie otrzymują pisemną informację zwrotną jednocześnie ze stopniem, prawie zawsze skupiają się na stopniu i w najlepszym razie pobieżnie przeglądają komentarz. Praktyka i badania edukacyjne pokazują, że najlepiej rozdzielić ocenę kształtującą (informacje zwrotną) od oceny sumującej. Ocenianie kształtujące zaleca stosowanie oceny kształtującej w czasie, gdy uczniowie poznają temat i się jego uczą, a ocenę sumującą stosować na koniec.

Jeśli nauczyciel koniecznie chce wystawić uczniom stopnie, to może w ostateczności rozdzielić obie oceny – najpierw przekazać informację zwrotną, a dopiero po pewnym czasie stopień. Zachęci to uczniów do refleksji nad pisemnymi komentarzami. Ale lepszą praktyką jest robienie dwóch sprawdzianów – pierwszy oceniany tylko informacja zwrotną, a poprawkowy stopniem.

2. Umożliwienie poprawy

Pozwolenie, a nawet zachęcanie uczniów do poprawy pracy na postawie otrzymanej informacji zwrotnej. Pozwala to uczniom na doskonalenie się, a nie pozostawanie na niskim poziomie wiedzy. Pomaga uczniom w poczuciu kompetencji, pokazuje, ze się czegoś nauczyli i motywuje do dalszej nauki.

3. Informacja zwrotna szybko przekazywana

Informacja zwrotna nie musi być długa ani wyczerpująca, ale za to powinna być aktualna. Pisemna informacja zwrotna powinna być przekazywana jak najszybciej, jeszcze wtedy, gdy uczeń dobrze pamięta czego dotyczyła.

Zalecane jest stosowanie szybkich, konkretnych komentarzy w trakcie zajęć lekcyjnych, one mogą natychmiast wpłynąć na proces uczenia się w czasie rzeczywistym.

3. Ustna informacja zwrotna

Oprócz pisemnego komentarza do pracy ucznia, można stosować ustną informację zwrotną. Nie zawsze jest ona możliwe, ale warto dążyć do tego, aby z uczniem od czasu do czasu króciutko porozmawiać. Można wykorzystać czas, gdy uczniowie pracują nad projektem lub w grupie i wtedy zamień kilka zdań z wybranym uczniem lub umówić się z uczniem na krótką rozmowę po lekcjach. Warto wtedy polecić uczniowi zapisanie, tego co nauczyciel, aby uczeń mógł do uwag wrócić.

4. Konkretność

W informacji zwrotnej powinny znaleźć się informacje o tym, co uczeń zrobił dobrze, co i jak może poprawić.  Powinny być ujęte konkretnie, tak, aby uczeń wiedział, co zrobił dobrze i co może zmienić. Trzeba unikać ogólników typu: „Świetny pomysł”, „Dobra robota” „Liczne błędy”, „Progres” itp.

Warto uwagi w informacji zwrotnej poprzeć przykładami z pracy ucznia.

Można też upowszechniać pozytywne przykłady  prac uczniów na forum klasy, wtedy uczniowie uzyskują dobre przykłady do naśladowania.

5. Pytania

W informacji zwrotnej warto zadać uczniowi pytanie lub prosić o wyjaśnienia. Wtedy informacja zwrotna staje się również dialogiem. Uczniowie są zachęcani do refleksji nad wykonaną przez siebie  pracą. Kiedy informacja zwrotna przybiera formę pytań, uczniowie pozostają aktywnymi uczestnikami w doskonaleniu swojej pracy i muszą przemyśleć kolejne kroki, zamiast po prostu podążać za otrzymanymi wskazówkami.

6. Informacja zwrotna z udziałem sprawcy

Najlepiej, gdy sam uczeń może znaleźć dobre strony i wskazówki do poprawy własnej pracy. Można dać uczniowi wskazówki, gdzie popełnił błąd i polecić mu jego znalezienie i poprawę.

7. Zawężony zakres

Zamiast wskazywać każdy błąd w pracy ucznia, lepiej jest wybrać tylko jeden lub dwa Dzięki temu nauczyciel i uczeń nie są przytłoczeni nadmiarem informacji zwrotnych. Uczeń jest w stanie poprawić to co jest najważniejsze, a nie próbować poprawić wszystko, co jest z reguły zdane na niepowodzenie. Nauczyciel może na przykład wybrać jedno lub dwa kryteria sukcesu i tylko do nich się odnieść.

8. Czas na konsumpcję informacji

Aby uczniowie skorzystali z informacji zwrotnej, trzeba zapewnić im czas w czasie lekcji na zapoznanie się z nią i ewentualne zadanie nauczycielowi pytań. Jeśli nauczyciel nie zarezerwuje czasu na zapoznanie się uczniów z komentarzami do ich prac, to przeważnie uczniowie nie znajda czasu, aby zastanowić się nad uwagami i praca nauczyciela idzie na marne.

Nauczyciel może też podsumować prace uczniów poprzez omówienie najczęściej występujących błędów w tych pracach.

9. Postrzeganie informacji zwrotnej jako szansy

Sprawdziany nie służą do przyłapywania ucznia na błędzie, one są częścią procesu uczenia się. Powinny być traktowane wraz z informacją zwrotną jako szanse na nauczenie się czegoś.

10. Elementy informacji zwrotnej

Informacja zwrotna pełna powinna zwierać trzy elementy:

• Co uczeń zrobił dobrze – zgodnie z kryteriami sukcesu.
• Co i jak może poprawić.
• Jak może się dalej rozwijać.

Ostatni element jest bardzo potrzebny uczniom, których prace wykonali dobrze i potrzebują kierunku rozwoju.

Tych 10 rad nie musi być stosowanych razem i od razu. Warto sprawdzić, co najlepiej sprawdza się w danej klasie i tę radę „włożyć do kieszeni”.

Wpływ przekazywania efektywnej informacji zwrotnej uczniom na ich wyniki nauczania jest szeroko przebadany przez badaczy edukacyjnych. Profesor John Hattie uznaje, że ten wpływ jest jednym z największych spośród zalecanych interwencji edukacyjnych.

Inspiracja artykułem Kasey Short