Popełnianie błędów przez uczniów podsyca ich frustrację i obniża poczucie własnej skuteczności. Dzieje się tak dlatego, że w szkole błędy są oceniane negatywnie.
W tym wpisie co zrobić, aby uczniowie postrzegali popełnianie błędów jako szansę w uczeniu się.

Popełniony błąd może skutkować obniżeniem oceny i zmianą opinii nauczyciela i rówieśników o uczniu. Uczniowie mający trudności w nauce popełniają więcej błędów niż rówieśnicy, a to wpływa na ich samoocenę i powoduje, że błędy pojawiają się częściej. A to powoduje zwiększenie strachu przed popełnianiem błędu. Reakcją na krytykę jest też brak chęci próbowania – lepiej w ogóle nie próbować, niż próbować, ponieść porażkę i być ukaranym złą oceną. Uczniowie postrzegają swoje błędy jako dowód swoich nieudolności, a nie jako naturalny etap w procesie uczenia się.
Jeśli uczniowie zastanawiają się nad popełnionymi błędami, to jest duże prawdopodobieństwo, że nie popełnią ich ponownie. Analiza błędów, a nie kara daje szansę na lepsze uczenie się,
Błędy są nie tylko kluczowym etapem w procesie uczenia się, ale ich popełnianie może poprawić zapamiętywanie i pogłębić wiedzę. Błąd ujawnia lukę w rozumieniu i skłania do poszukiwania wiedzy, która ją wypełni.
Warto wyjaśnić uczniom to zjawisko, aby doceniali błędy, a nie bali się ich popełniania. Można przypomnieć im, jak się czegoś uczyli, na przykład rzucania piłką, czy jazdy na rowerze, wtedy próbowali i doskonalili czynność, aż jej się nauczyli. Próbowanie i popełnianie błędów wpływało na to, że coraz lepiej coś robili.
Młodzi ludzie mają tendencję do uważania, że człowiek rodzi się uzdolniony lub nie i od tego zależą jego sukcesy. Profesor Caroll Dweck twórczyni teorii nastawienia na rozwój, pokazuje, że sukces zależy głównie od włożonego wysiłku i że inteligencja jest plastyczna.
Można pokazać uczniom mającym trudności, że popełnianie błędów, powoduje, że potrafią przewidzieć pułapki, których nie zauważyliby, gdyby wykonanie zadanie przyszło im łatwo. Co więcej, gdy uczniowie zastanawiają się nad swoimi błędami, znacznie zmniejsza się prawdopodobieństwo, że popełnią je ponownie.
Warto stwarzać uczniom wiele możliwości praktyki i okazji do popełniania błędów oraz zadbać o to, aby zastanowili się nad swoimi błędami i skorygowali swoje błędne pierwsze próby.
Podstawą do wykorzystywania własnych błędów w procesie uczenia się jest poczucie bezpieczeństwa.
Jak może nauczyciel zapewnić uczniom poczucie bezpieczeństwa popełniania błędów?
1. Okazje do ćwiczeń: Stworzenie uczniom jak najwięcej okazji do popełniania błędów ale bez obniżania ocen i utraty przywilejów. Aby uczniowie czuli się bezpiecznie popełniając błędy, muszą mieć możliwość robienia tego bez obawy przed karą.
2. Stosunek nauczyciela: Nauczyciele powinni reagować na błędy z ciekawością, a nawet entuzjazmem, a nie rozczarowaniem. Niewiązanie faktu popełnienia błędów z brakiem wiedzy i przygotowania uczniów.
3. Analiza błędu: Ważne, aby błędy były analizowane – na czym błąd polegał, i dlaczego się pojawił oraz najważniejsze, co zrobić, aby tego błędu nie powtarzać.
4. Reakcja rówieśników: Uczniowie wzorują się na reakcji nauczyciela, jeśli on podchodzi do błędów jako pomocy w uczeniu się, to uczniowie z czasem przejmą taki do nich stosunek.
Kilka praktycznych wskazówek:
• Warto zadawać uczniom pytania, na które jest możliwość uzyskania różnych prawidłowych odpowiedzi.
• Nauczyciel sam może modelować popełnianie błędu i razem z uczniami zastanawiać się, jak można błąd poprawić.
• Można dawać uczniom polecenie znalezienia błędów w przedstawionym rozumowaniu.
• Można zachęcić uczniów do celowego popełnienia błędów, aby można było je potem wspólnie przeanalizować. Można wtedy opracować katalog najczęściej popełnianych błędów i pułapek, które mogą pojawić się podczas rozwiązywania problemu lub wyciągania wniosków. To wzmacnia prawidłowy tok myślenia.
• Inny sposób polega na poproszeniu uczniów o wymyślenie pytań do sprawdzianu i zastanowienie się wspólne, jakie typowe błędy uczniowie mogą popełnić.
Kultura pozytywnego popełniania błędów może pogłębiać proces uczenia się, wzmacniać metapoznanie i budować odporność psychiczną u wszystkich uczniów. Błędy nie są przeszkodami, ale szansami.
Inspiracja artykułem Emma Chiappetta