Teoria autodeterminacji wskazuje na trzy potrzeby, które ma każdy uczący się, aby mógł efektywnie uczyć się. Są to potrzeba kompetencji, autonomii i więzi. Najmniej oczywista jest potrzeba więzi z innymi uczącymi się, czyli poczucie przynależności, wzajemnej pomocy i braku rywalizacji. W tym wpisie wskazówki – jak budować kulturę więzi w klasie szkolnej poprzez pracę w parach.

Uczniowie w sposób naturalny zaprzyjaźniają się ze sobą, ale dotyczy to często tworzeniu się zamkniętych grup przyjaciół. W tych grupkach uczniowie lubią się i pomagają sobie wzajemnie, czują się chciani i doceniani. Często jednak trudno jest wejść do takiej grupy i uzyskać życzliwość wszystkich. Wynika to w większości z tego, że uczniowie się wzajemnie nie znają i grupy nie przyjmują obcych.

Kultura życzliwości polega na tym, że są w nią włączenie wszyscy uczniowie. Nikt nie zostaje sam, z boku i bez pomocy. Aby w klasie kwitła kultura życzliwości i wsparcia, uczniowie muszą się poznać. Jedną z najlepszych technik jest celowe łączenie uczniów w pary, na przykład losowanie uczniów do ławek na tydzień. Jeśli nauczyciel wprowadzi ten zwyczaj od początku, to uczniowie go akceptują i szybko poznają się wzajemnie.

10 sposobów, jak uczniowie mogą się wzajemnie poznać pracując razem w parach.

1. Wspólne odrabianie pracy domowej. Nauczyciel dzieli uczniów na pary do wspólnego odrabiania pracy domowej. Uczniowie mogą odrabiać pracę spotykając się w domu jednego z uczniów (gdy mieszkają bliski) lub kontaktując się telefonicznie lub przez internet.
2. Krótkie ćwiczenia w parach:

• Uczniowie pracują samodzielnie podczas lekcji, a po pewnym czasie robią przerwę i konsultują swoje prace.
• W parze jeden uczeń czyta tekst na glos, a drugi zaznacza kluczowe pojęcia i nasuwające się pytania. Następnie partnerzy zamieniają się rolami przy kolejnym fragmencie tekstu. Po przeczytaniu i dodaniu adnotacji, porównują notatki i uzgadniają jeden pomysł na wspólna notatkę.
• Nauczyciel przedstawia uczniom tekst lub rozwiązanie zadania zawierające błędy, uczniowie w parach mają za zadanie znaleźć błędy i je poprawić.

3. Wyznaczanie celów

Uczniowie w parach na początku tygodnia ustalają swoje cele na tydzień, pod koniec tygodnia omawiają – na ile udało im się je osiągnąć. Cele mogą dotyczyć nauki lub zachowania. Warto je zapisać, aby o nich pamiętać. Uczeń może pomóc partnerowi w skupianiu się na osiągnięciu celu, podsumowaniu efektów i wyznaczaniu następnych celów.

4. Korepetytorzy

Uczniowie, którzy opanowali dany temat zgłaszają swoją gotowość pomocy innym koleżankom i kolegom. Nauczyciel łączy ich w pary i przeznacza czas na tłumaczenie w czasie lekcji lub uczniowie umawiają się na tłumaczenie po lekcjach.

5. Pomocnicy

Uczniowie są połączeni w pary w celu pomocy przy nadrabianiu zaległości, szczególnie jest to pomocne, gdy jednego z uczniów nie ma w szkole. Wtedy drugi dba o zrobienie notatek i przekazanie partnerowi tego co działo się w szkole.

6. Docenianie

• Przed przystąpieniem do wykonaniem zadania, każdy z partnerów wymienia po jednej umiejętności lub mocną stronę drugiej osoby. Ten rytuał jest najskuteczniejszy, gdy partnerzy znają siebie na tyle dobrze, aby móc udzielić konkretnych pochwał.
• Uczniowie w parach po wykonaniu pracy, przeglądają wzajemnie prace i formułują jedno docenienie w stosunku do pracy partnera.
• Partnerzy pracujący razem przez tydzień, dzielą się pozytywnymi momentami, które zauważyli u siebie nawzajem. Uczniowie mogą wypowiedzieć pochwały na forum klasy.

7. Nowi uczniowie w klasie

Jeśli do klasy przychodzi nowy uczeń warto wyznaczyć mu opiekuna wprowadzającego. Zadaniem opiekuna jest  oprowadzanie nowoprzybyłego, przedstawianie go innym, wspólne spędzenie przerwy oraz odpowiadanie na pytania.

8. Ławki przyjaciół

W wielu szkołach, aby przeciwdziałać izolowaniu uczniów stawiane są ławki dla przyjaciół. Jeśli ktoś usiądzie na takiej ławce, to przekazuje innym wiadomość, że chciałby z kimś porozmawiać, albo chciałby być zaproszony do wspólnej zabawy.

9. Ocena koleżeńska

Po wykonaniu zadania, uczniowie wymieniają się pracami i udzielają sobie wzajemnie informacji zwrotnej – co partner zrobił dobrze (zgodnie z kryteriami), co i jak może poprawić.

10. Światła

Uczniowie na sygnał podany przez nauczyciela wystawiają odpowiednie światło:

– Zielone – wszystko rozumiem

– Żółte – mam pewne wątpliwości

– Czerwone – nie rozumiem

Nauczyciel poleca, aby uczeń zielony złapał ucznia żółtego i wytłumaczył mu jego wątpliwości, a uczniów czerwonych zaprasza do siebie, aby wytłumaczyć im zagadnienie w inny sposób.

Stosując jedną z wymienionych technik, warto, aby nauczyciel wytłumaczył uczniom – po co tak postępuje, czemu służy dana technika i że podział na pary jest wyznaczony na określony czas. Jeśli uczniowie to zrozumieją, to nie będą odbierać polecenia podziału na pary jako kary, ale jako celowe budowanie kultury życzliwości w klasie szkolnej.

Inspiracja artykułem Todda Finleya