Zachęcanie uczniów do samooceny pomaga uczniom w samodzielności i wzięciu odpowiedzialności za własna naukę.

Samoocena pomaga uczniom wyrobić nawyk, który będzie im służył przez całe życie. Jest ona również podstawowym narzędziem piątej strategii oceniania kształtującego:

Wspomaganie uczniów, by stali się autorami procesu swojego uczenia się.
W tym artykule kilka sposobów na wprowadzenie samooceny do procesu uczenia się.

1. Pytania uczniów

W sali lekcyjnej jest miejsce, gdzie uczniowie mogą zapisywać swoje pytania dotyczące przedstawianego tematu. Pytania mogą być anonimowe lub nie, mogą pojawiać się w każdym momencie lekcji, nauczyciel może je zbierać i odpowiadać na nie na końcu lekcji lub na bieżąco się do nich odnosić.

Te pytania dają uczniom sygnał, że nauczyciel bierze pod uwagę ich zdanie, ale przede wszystkim pozwala dostosować sposób nauczania do potrzeb uczniów. Każdy pytanie powinno być przez nauczyciela potraktowane poważnie, a jeśli dana chwila nie jest odpowiednia na odpowiedź na dane pytanie, to można je „zaparkować” (przenieść karteczkę w inne miejsce) i koniecznie do pytania wrócić za pewien czas.

Można zrobić przerwę na pytania, zapytać uczniów kto zna odpowiedź i podzielić uczniów na zespoły odpowiadające na pytania.

2. Refleksja

Strategia polega na zachęcaniu uczniów do zapisywania refleksji. Najlepiej, gdy uczniowie prowadzą na bieżąco zeszyty (np. Mój zeszyt pomagający się uczyć) , w których mogą zapisywać swoje refleksje. Nauczyciela może robić  przerwy na czas ich zapisania przez uczniów. Refleksja może dotyczyć poznawanego tematu, ale też przebiegu lekcji – co pomagało, a co przeszkadzało w uczeniu się. Wtedy nauczyciel może wykorzystać zapisy refleksji do tego, aby udoskonalić proces nauczania.

Uczniowie mogą również wzajemnie korzystać ze swoich refleksji i uzupełniać je.

3. Pudełko refleksji

Polecenie w postaci odpowiedzi na pytanie: Czego się dziś nauczyłeś? lub Co było dla Ciebie najważniejsze?, może po pewnym czasie być dla ucznia nudne i zniechęcać go do podejmowania refleksji.

Wraz z nauczycielami praktykami stworzyliśmy pomoc dydaktyczną, która nazwaliśmy Pudełko refleksji, są to karty z pytaniami „uruchamiającymi refleksję” uczniów. Można samemu stworzyć takie pudełko lub skorzystać z już utworzonego, jako inspiracji do stworzenia własnego.

Nauczyciel może sam wylosować pytanie dla całej klasy, albo może polecić uczniom wylosowanie karty dla siebie. Pudełko może mieć karty wydrukowane na zwykłym papierze i wtedy uczeń może kartę wkleić do swojego zeszytu, a pod nim swoją odpowiedź.

Używanie kart z pudełka refleksji uatrakcyjnia i pomaga uczniom w tworzeniu refleksji.

4. Film selfi

Po wykonaniu większego zadania uczeń może nagrać film ze swoją wypowiedzią doceniającą jego pracę i osiągnięte efekty. Taki krótki film może stanowić pracę domową ucznia, którą uczeń przesyła w telefonie lub mailem nauczycielowi.

Film może być potem informacją dla rodziców podczas spotkania z nimi.

Uczeń w ten sposób podsumowuje swoją pracę, ale również uczy się ujmowania swojej wypowiedzi w formie głosowej. W filmie uczeń pokazuje swoje procesy myślowe, a nie tylko wykazuje się podstawowym zrozumieniem treści. Może odtworzyć film i ocenić, jak mu się wypowiedź udała.

5. Wariacje na temat techniki świateł

Najprostsza forma techniki świateł polega na zdecydowaniu, które z kolorów określa najlepiej zrozumienie tematu:

• Zielone – wszystko jest jasne dla mnie
• Żółte – mam pewne wątpliwości
• Czerwone – mało z tego rozumiem

Dalsza praca z tą technika polega na połączeniu uczniów w pary: zielony i żółty (wyjaśnienie wątpliwości żółtego), a czerwoni udają się do nauczyciela, który tłumaczy im zagadnienie jeszcze raz, tylko w inny sposób.

Kolorów może być więcej i mogą oznaczać inny stan, na przykład:

• Różowy – podążam błotnistą droga, nie jestem w pełni świadoma, gdzie idę
• Fioletowy – chciałbym o coś zapytać, aby móc iść dalej
• Seledynowy – potrzebuje czasu

Itp.

Zamiast kolorów można dawać sygnał ręką – zwinięta pięść, dłoń w bok, kciuk do góry itp.

Uczniowie szybko przyzwyczajają się do uzgodnionych sygnałów, a dzięki nim nauczyciel na bieżąco dowiaduje się gdzie są jego uczniowie.

6. Informacja zwrotna dla siebie

Po wykonaniu zadania przez uczniów, nauczyciel przedstawia prawidłowe rozwiązanie i poleca uczniom napisanie informacji zwrotnej do swojej pracy, tak jakby to była praca kolegi lub koleżanki.

Na koniec uczeń określa to, nad czym powinien jeszcze popracować. Może dołączyć plan i harmonogram przyszłej pracy.

7. Sam się oceniam
   Po wykonaniu sprawdzianu uczeń dokonuje samooceny, czyli odnosi się do spełnionych lub nie kryteriów sukcesu, a następnie konsultuje swoją samoocenę z informacją zwrotna nauczyciela. W ten sposób uczy się oceny kształtującej i ma okazje do dyskusji na temat własnych osiągnieć i perspektyw.

Każdy sposób na samoocenę niesie wymierne korzyści dla procesu uczenia się ucznia i uczy go właściwego podejścia do własnej pracy.