Oba te stany nie stoją w opozycji. Wielu osobom wydaje się, że nauka musi się łączyć z wielkim wysiłkiem lub całkiem na odwrót ma to być sama zabawa. Oba poglądy nie są słuszne.

Nauka zawsze jest związana z wysiłkiem, ale on nie musi być nadmierny.

Lew Wogotski posługiwał się pojęciem sfery najbliższego rozwoju. Według niego zadanie polecane uczniowi do wykonania powinno wpadać właśnie w zakres tej sfery. Nie być za łatwe, gdyż znudzi ucznia i nie da ma satysfakcji oraz nie być za trudne, bo wtedy go nie wykona i się zniechęci.

Nie ma powodów, aby uczeń zostawał sam z zadaniem, uwaga i pomoc jest potrzebna. Uczniowie gdy są odpowiednio motywowani i wspierani w trudnych doświadczeniach edukacyjnych, rozwijają głębsze zrozumienie, odporność i niezależność. Czyli mają motywację do pokonania wyzwania.

Kluczem jest angażowanie uczniów w ambitne zadania, ale takie, które nie zniechęcają do ich wykonania.

W tym wpisie mówimy o zadaniach edukacyjnych wymagających myślenia, a nie o zadaniach mających tylko na celu wyćwiczenie pewnej umiejętności.

Wybór i realizacja przez uczniów zadań edukacyjnych ze strefy ich najbliższego rozwoju, nie jest proste. Poniżej warunki (5 x P) konieczne dla takich zadań. Można je spełnić nie czyniąc wielkich zmian w nauczaniu.

1. P – Polecenie

Uczeń wie dokładnie, co ma wykonać, rozumie polecenie i zna kryteria sukcesu do zadania. Aby sprawdzić, czy uczeń wie, co ma właściwie zrobić, można go o to zapytać, aby swoimi słowami powiedział na czym polega polecane zadanie.

Przed wykonaniem zadania uczeń powinien otrzymać kryteria sukcesu, czyli listę warunków określających dobrze wykonane zadanie. Również w tym przypadku można ucznia poprosić ucznia, aby powiedział, jaki wynik jest oczekiwany.

Czynienie w tych sprawach tajemnic lub oczekiwanie, że uczeń sam się domyśli, jest przeważnie zgubne i zniechęca ucznia do wykonania zadania.

2. P – Pomoc

Uczeń powinien móc liczyć na pomoc ze strony nauczyciela lub rówieśnika.

Zmaganie się z zadaniem nie powinno oznaczać pozostawienia uczniów bez wsparcia. Pożądane jest wyważenie pomiędzy wykonaniem zadania za ucznia, a daniem mu potrzebnych wskazówek, gdy nie jest w stanie ruszyć z miejsca.

Nauczyciel powinien oprzeć się pokusie odpowiedzi na wszystkie pytania uczniów, zamiast tego może naprowadzać ucznia na właściwą drogę zdając mu pytania pomocnicze, na przykład: „Jak myślisz, jaki jest następny krok?”, „Co byś w takiej sytuacji polecił zrobić koledze?” itp. Brak odpowiedzi i podpowiedzi ze strony nauczyciela może wywołać frustracje ucznia, ale jeśli uczeń sam dojdzie do właściwego rozwiązania, to zapamięta je lepiej i będzie miał większą satysfakcję.

Można wprowadzić zasadę: Zapytaj trzech zanim zapytasz mnie, polega ona na skierowaniu pytania do trzech kolegów lub koleżanek zanim zapyta się nauczyciela.

Uczniowie budują pewność siebie nie poprzez unikanie trudności, ale poprzez ich pokonywanie.

3. P – Próbowanie

Dobre zadanie edukacyjne powinno uruchamiać krytyczne myślenie, nie może być tylko zastosowaniem jednej słusznej procedury. Najlepiej gdy zadanie ma kilka dróg prowadzących do rozwiązania i uczeń może wybrać dla siebie właściwą.

Nauczyciel może w swojej informacji zwrotnej dla ucznia docenić jego wysiłek i wybór drogi rozwiązania, nawet jeśli wybrana droga nie jest efektywna. Nauczyciel może w ten sposób zachęcić ucznia do próbowania. Ważna jest koncentrowanie się na procesie dochodzenia do wyniku, a nie tylko na samym wyniku.

4. P – Pomyłka, błąd

Nauczyciel może wprowadzić do swojego nauczania atmosferę doceniającą popełnianie błędów. Kiedy uczniowie zaczynają postrzegać błędy jako okazję do rozwoju, a nie dowód nieudolności, chętniej podejmują się trudnych zadań. To wzmacnia potrzebę tworzenia w klasach kultury, która zachęca do wytrwałości i podejmowania ryzyka. Ważne jest zachęcanie uczniów do wysiłku, ciekawości, własnego wyboru, to może pomóc uczniom rozwinąć większą odporność i pewność siebie. Popełnianie błędów warto traktować jako wsparcie procesu uczenia się.

5. P – Pomoc rówieśnicza

Jeśli uczniowie mają trudności związane z rozwiązaniem zadania, można połączyć ich w pary lub małe grupy i pozwolić im uczyć się od siebie wzajemnie. Tłumaczenie pomiędzy rówieśnikami przebiega znacznie sprawniej. Uczeń, który przed chwilą zrozumiał zagadnienie, łatwiej je wytłumaczy koledze lub koleżance, niż nauczyciel, który ma już problem dawno opanowany. Uczniowie pracując razem mogą się wzajemnie uzupełniać. Pokonywanie wyzwań nie musi następować w samotności, współpraca wzbogaca.

Można byłoby jeszcze dorzucić 6 P – Pośpiech. Przy pokonywaniu poważnych wyzwań nie jest on wskazany. Czas wykonania zadania warto określić, aby uczniowie mogli spokojnie pokonywać problem, ale wyścigi nie są potrzebne i hamują myślenie. Ważne jest docenienie i świętowanie sukcesu – Pokonałeś wyzwanie.