Niejasne cele, instrukcje, skomplikowane wyjaśnienia i źle skonstruowane zadania mogą być przyczyną nieefektywnej pracy uczniów. 9 strategii popartych badaniami może nauczycielowi pomóc.

Nauczyciel podaje polecenia do zadania. Patrzy na klasę, nie ma żadnego odzewu. Pyta:  „Czy rozumiecie?”, dalej nic. Nauczyciel powtarza instrukcję tymi samymi słowami. Nadal nic się nie zmienia. Tak sytuacja często występuje na lekcjach.

To naturalna kolej rzeczy, zgodnie z badaniem z 2026 r. , które wykazało, że nauczyciele mają tendencję do przeceniania jasności swojego przekazu. Najczęściej powtarzają instrukcję, podnoszą głos apelują o uwagę.

Nie uczą nauczycieli na studiach przygotowawczych, jak wygląda dobra, jasna i zrozumiała instrukcja.

Przekazywanie polecenia, czy instrukcji ma bezpośredni wpływ na proces uczenia się, jeśli uczniowie nie rozumieją, co i dlaczego mają robić, to nauczanie kończy się niepowodzeniem.

Oto dziewięć potwierdzonych badaniami sposobów na udoskonalenie sposobu przekazywania wiedzy w klasie. Warto je zastosować, gdy okazuje się, że własny nauczycielski przekaz jest niezrozumiały.

1. Odwróć klątwę: Częstym problemem nauczycieli udzielających instrukcji jest to, że często nie widzą różnicy pomiędzy zrozumieniem polecenia przez uczniów i samego soebie. Sowell nazywa to „ klątwą wiedzy”, czyli tendencją ekspertów do zapominania, jak to jest czegoś nie wiedzieć. Jest polskie przysłowie na ten temat: „Zapomniał wół, jak cielęciem był”. Nauczyciel wie o co chodzi od dawna, i powtarzał swój przekaz też wiele razy, nie może zrozumieć, że ktoś go nie rozumie.

Co zrobić?

• Zapisz wcześniej, co chcesz powiedzieć. Sprawdź zapis pod kątem nieznanych słów, żargonu lub odniesień do pojęć wymagających bardziej zaawansowanego zrozumienia. Słownictwo naukowe i nazewnictwo pojęć często jest dla uczniów nowe i jeszcze nieprzyswojone.
• Zadaj sobie pytanie: Gdybym słyszał to po raz pierwszy, co byłoby dla mnie niejasne?

2. Przygotuj przekaz starannie: Nie zadawalaj się improwizacją. Treść przekazu, instrukcję, polecenie można zaplanować i przygotować wcześniej.

• Możesz nagrać siebie, aby pokazać sobie obszary wymagające poprawy.
• Poproś innego nauczyciela o opinię na temat twojej instrukcji, najlepiej nauczyciela innego przedmiotu.
• Dołącz do instrukcji pomoce wizualne lub multimedialnych (zdjęcia, filmy, demonstracje lub slajdy).

3. Przyciągnij uwagę uczniów: Przekazywanie polecenia, gdy uczniowie nie są na nim skupieni, to zwykle porażka. W badaniu z 2026 roku nauczyciele odnieśli większy sukces, przekazując instrukcje, gdy najpierw przyciągnęli uwagę uczniów, stosując proste techniki przyciągania uwagi.

• Zatrzymaj się i poczekaj, aż cała uwaga skupi się na tobie, zanim zaczniesz wydawać polecenia.
• Zastosuj ustalony znak na koncentrację uwagi. Może to być podniesiona ręka, zaklaskanie, sygnał dźwiękowy, który wcześniej został z uczniami ustalony jako sygnał do skupienia się. Poczekaj, aż klasa się uspokoi, zanim zaczniesz mówić. Nie stosuje tego sygnału zbyt często, aby się nie zdewaluował.

4. Podawaj instrukcję krótką, konkretną i ze wszystkim potrzebnymi szczegółami.Wielu niedoświadczonych nauczycieli dołącza zwroty grzecznościowe typu: „Czy mógłbyś to zrobić?” lub poleca rozmowę w parach bez podania tematu rozmowy. W podawaniu instrukcji trzeba tego unikać.

• W badaniu z 2026 roku nauczyciele, którzy używali w instrukcji krótszego, bezpośredniego języka, odnieśli większy sukces. Na przykład zamiast powiedzieć: „Więc teraz weźmiemy naszego ziemniaka, którego omawialiśmy wcześniej, a potem przekroimy go na pół…”, powiedz: „Przekrój ziemniaka na pół”. Zamiast: „Omów to ze swoją grupą”, poleć: „Zadaj trzem kolegom z klasy pytanie z tablicy i zapisz ich odpowiedzi”.
• Zastąp niejasne polecenia, takie jak „Omów to” lub „Przeanalizuj tekst”, konkretnymi działaniami, takimi jak „Powiedz partnerowi, co motywowało tę postać” lub „Określ moment, w którym konflikt się zmienia”.
• Nie zadawaj pytania: „Czy rozumiesz?”, lepiej zapytaj: ”Powiedz na czym polega zadanie”, „Jaki jest twój pierwszy krok?” , „Powiedz własnymi słowami, o co chodzi”.
• Zastosuj krótką rozmowę, podczas której uczniowie mogą podzielić się swoimi wątpliwościami z kolegą lub koleżanką, zanim zaczną dzielić się swoimi pytaniami z całą grupą.

5. Podziel złożone instrukcje na części: Nauczyciele czasami podają ciąg poleceń, co zmusza uczniów do zapamiętywania zbyt wielu kroków. Polecenia można podzielić na części i podawać po kolei częściowe polecenia.

• Unikaj podawania uczniom większej ilości informacji, niż potrzebują na początku.
• Poczekaj z następną częścią instrukcji, do momentu gdy uczniowie wykonają poprzednią.
• Zacznij od prostszego polecenia zanim przejdziesz do trudniejszego.
• Stosuj zwroty przejściowe, takie jak „najpierw”, „następnie” i „na koniec”, aby sygnalizować kolejność.

6. Modeluj: Uczniowie znacznie chętniej zrozumieją i wykonają zadania, gdy nauczyciele pokażą im, jak powinien wyglądać proces lub gotowy produkt.

Posługuj się własnym przykładem.

• Przed rozpoczęciem zajęć zaprezentuj uczniom złożone działania — powoli przechodź przez każdy krok, na przykład głośno zastanawiając się nad problemem, robiąc adnotacje do tekstu lub pokazując uczniom, jak powinien wyglądać pierwszy, ruch.
• Uzupełnij ustne wskazówki przygotowanymi materiałami wizualnymi — diagramami, szkicami, zdjęciami gotowego produktu lub przykładami, do których uczniowie mogą się odwołać.
• Przygotuj oddzielne instrukcje do każdego etapu i zamieść je w widocznym miejscu.
• Poproś ucznia o wypowiedzenie instrukcji własnymi słowami.  Rówieśnicy mogą sprawić, że instrukcje będą bardziej wyraziste i łatwe do zapamiętania.

7. Monitorowanie: ​​Trzeba stale monitorować pracę uczniów. Nauczyciel powinien obserwować, jak przebiega praca i być dostępny dla uczniów.

• Po wydaniu poleceń rozejrzyj się dookoła i zwróć uwagę na wahanie, podejmowanie fałszywych kroków lub wstrzymanie pracy.
• Jeśli większość klasy zboczy z kursu, przerwij i zwróć się ponownie do całej grupy. Jeśli dotyczy to tylko kilkorga uczniów, pracuj z nimi indywidualnie lub w grupach.
• Reaguj konkretnie, dawaj jasne wskazówki, na przykład: „Cofnij się i powiedz mi, gdzie utknąłeś”, „Zacznij z tego miejsca”.
• W informacji zwrotnej dawaj wzmacniające wskazówki, na przykład: „Doceniam Twoją cierpliwość i podejmowanie prób”

9. Doskonalenie: Udzielanie instrukcji trzeba doskonalić. Warto robić notatki, zapraszać innych nauczycieli na swoje lekcje i uzyskiwać od nich informację zwrotną, rozmawiać o tej umiejętności z kolegami i koleżankami, pozyskiwać informację od uczniów na ile instrukcja jest zrozumiała, stawiać przed sobą wyzwania w tej sprawie.

Wielu nauczycieli nie zdaje sobie sprawy, jak niejasne, pospieszne lub nadmiernie skomplikowane są ich instrukcje, dopóki nie przyjrzą się im dokładnie.

Możesz:

• Od czasu do czasu nagrywać siebie podczas prowadzenia zajęć w klasie.
• Poprosić innego nauczyciela, aby zaobserwował i skomentował sposób, w jaki przekazujesz wskazówki.
• Zwrócić uwagę na momenty, w których uczniowie najczęściej zatrzymują się na jakimś etapie lub zadają pytania.
• Zapytać uczniów bezpośrednio, za pomocą bardzo krótkich anonimowych ankiet, które instrukcje wydały im się niejasne.
• Zastanowić się dlaczego niektóre zadania są przez uczniów sprawnie wykonywane, a które nie.
• Zamiast pytać uczniów: „Czy zrozumieliście?” lepiej zadać pytanie: „Czy chcecie, abym jeszcze raz wytłumaczyła?”

Inspiracja artykułem Andrew Boryga