Praktyka szkolna jest taka, że nauczyciel dostosowuje nauczanie do uczniów tak zwanych średnich. Trudno jest mieć na uwadze każdy poziom, jednocześnie zatrzymywać się i wyjaśniać zagadnienia uczniom, którzy nie nadążają i jednocześnie mieć na uwadze uczniów, którzy już wszystko opanowali i zaczynają się nudzić. Uczniowie zaawansowani są narażeni na zniechęcenie, a nawet na rezygnację z nauki.

W swoich poszukiwaniach ciekawych edukacyjnych artykułów pierwszy raz udało mi się znaleźć artykuł – jak postępować z uczniem zaawansowanym. Zainspirował mnie on do zebrania pomysłów.

1: Zróżnicowanie nauczania

Przygotowanie kilku wersji lekcji na dany temat. Najpierw nauczyciel musi się zorientować, co już uczniowie na dany temat wiedzą, szczególnie ci zawansowani. Można to zrobić przy pomocy testu, który nie jest oceniany stopniami. Na tej podstawie przygotować zadania na każdy poziom. Może w tym pomoc sztuczna inteligencja lub konsultacja z innymi nauczyciela z danego przedmiotu.

Uczniowie otrzymują lub wybierają sami polecenia (mogą być oznaczone stopniem trudności). Zaawansowani uczniowie mogą wtedy uczyć się na dopasowanym do nich poziomie. Nie wykonują zadań, które już opanowali i nie nudzą się.

Dla nauczyciela nie jest to proste zdanie, ze względu na ułożenie kilku programów dostosowanych do uczniów.

Można pozwolić uczniom na wybór własnej drogi uczenia się z przedstawionych przez nauczyciela możliwości lub proponować uczniom zaawansowanym do wykonania zadania pogłębiające.

2: Zadania wielopoziomowe

Nauczyciel planuje zadanie, na różnych poziomach. Na przykład na matematyce, jeden poziom może polegać na sprawdzeniu pewnej formuły na kilku liczbach, drugi poziom na sprawdzeniu na liczbach większych, a trzeci na udowadnianiu, że formuła jest prawdziwa dla dowolnej liczby. Takie zadania matematyczne proponuje wydawnictwo GWO nazywając je bukietami matematycznymi.

Może to być propozycja do wykorzystania na różnych przedmiotach, na przykład:

• podania jednej, dwóch lub więcej przyczyn danego zjawiska,
• napisanie całego wypracowania lub tylko wstępu,
• sporządzenie planu eseju lub napisanie go,
• możliwość napisania przez ucznia jednego zdania, jednego akapitu lub kilku akapitów na dany temat.

Itp.

Można też pozwolić uczniom na wykonanie zadania w formie, którą lubią, może to być forma graficzna, film, prezentacja lub tradycyjny zapis w zeszycie.

Uczniowie mogą samodzielnie zadecydować, które z wariantów zadań wykonają.

Ten pomysł też nie jest łatwy w realizacji, przede wszystkim dlatego, że trudno takie zadania znaleźć w podręcznikach.

3: Projekty badawcze

Najlepiej jeśli projekt dotyczy zainteresowań ucznia. Dobrze sprawdzają się projekty grupowe, które może realizować zespół zaawansowanych uczniów.

Wtedy, gdy klasa tradycyjnie opanowuje temat, oni mogą planować i realizować projekt, który na koniec mogą przedstawić całej klasie.

Taki projekt może być realizowany przez kilka lekcji, a nawet po lekcjach.

Projekty mogą dotyczyć sportu, kultury, najnowszych osiągnięć nauki, wszystkiego co jest dla uczniów intersujące i co może wykraczać poza program nauczania.

Na prezentacji projektu korzystają też uczniowie nauczani tradycyjnie, gdyż poprzez prezentację dowiadują się więcej na dany temat.

Trudnością dla nauczyciela może być znalezienie czasu na monitorowanie realizacji projektu, przy jednoczesnym nauczaniu pozostałych uczniów.

4: Pomoc rówieśnicza

Jeśli jeden uczeń tłumaczy coś drugiemu, to korzystają obaj. Znacznie lepiej trafia do ucznia tłumaczenie rówieśnika, a uczeń tłumaczący głębiej zaczyna rozumieć zagadnienie.

Pomoc może przebiegać w formie jeden na jeden lub w zespole. Uczniowie zawansowani muszą wiedzieć, że nie powinni wykonywać zadania za nauczanego ucznia, któremu coś tłumaczą, ich zadaniem jest nauczenia kogoś, a nie zrobienie „za” kogoś. Można na koniec zrobić test sprawdzający, aby „nauczyciele” mogli zobaczyć na ile ich praca dała efekty. Taki test uatrakcyjnia pomoc koleżeńską.

Do tego zadania można wykorzystać technikę świateł – uczniowie określają stopień zrozumienia przy pomocy kolorów:

• Zielony – wszystko rozumiem
• Żółty – mam wątpliwości
• Czerwony – nie rozumiem.

Następnie uczeń „żółty” łapie ucznia „zielonego” i następuje nauczanie rówieśnicze i rozwianie wątpliwości, a uczniom „czerwonym”  zagadnienie tłumaczy powtórnie nauczyciel, ale w inny sposób niż wcześniej.
5: Uczeń nauczycielem

Planując lekcje z nowego tematu, można poprosić ucznia zaawansowanego, aby przygotował lekcję i ją dla kolegów i koleżanek przeprowadził. Lekcję może prowadzić kilku uczniów. Wymaga to od strony nauczyciela opieki nad przygotowaniem przez uczniów lekcji.

6: Skrzyneczka mistrzów

Pewien czas temu pracując w Centrum Edukacji Obywatelskiej, razem z grupą nauczycieli, zaprojektowaliśmy pomoc dydaktyczną – Skrzyneczkę mistrzów. Są to karty z poleceniami dla uczniów, którzy wcześniej ukończyli zadanie. Polecenia są niezależne od przedmiotu i nie wychodzą do przodu, ale idą głębiej. Uczeń losuje polecenie i wykonuje je w czasie, gdy pozostali uczniowie dalej zgłębiają temat.

Taką skrzyneczkę mistrzów może przygotować każdy z nauczycieli na swoje potrzeby. Może też skorzystać z podpowiedzi zwartej w wymyślonej przez nas Skrzyneczce mistrzów.

7. Indywidualna ścieżka

Jeśli mamy do czynienia z uczniem wybitnie uzdolnionym, to warto opracować dla niego jego indywidulany program, który on realizuje w czasie, gdy pozostali uczniowie wykonują standardowe zadania. Taki program mogą stworzyć nauczyciele jednego przedmiotu w zespole przedmiotowym, można też skorzystać ze sztucznej inteligencji i dostosować to co ona proponuje do indywidulanego przypadku.

Każdy z tych pomysłów jest wymagający dla nauczyciela. Potrzebny jest dodatkowy czas na planowanie nauczania ucznia zawansowanego.

Jednak wysiłek się „opłaca”, uczniowie się nie nudzą, rozwijają się, i nie przeszkadzają w lekcji.

Na koniec jeszcze jedna podpowiedź – warto, aby uczeń zawansowany prowadził specjalny zeszyt, na przykład – Mój zeszyt pomagający się uczyć. Wtedy może monitorować swój własny rozwój i omawiać go z nauczycielem.

Inspiracja artykułem Dryw Freed, Jonathan Fine