Poczucie bezpieczeństwa jest bardzo ważne dla psychiki młodego człowieka i również dla procesu jego uczenia się. W tym artykule o budowaniu poczucia bezpieczeństwa ucznia, poprzez: budowanie relacji, ustanawianie zwyczajów, klasowych, nadawanie sensu i dawanie nadziei i radości.

Szkoła kojarzy się przede wszystkim z miejscem nauki. Podstawowym obowiązkiem  nauczyciela jest nauczać, z tego jest rozliczany. Nie ocenia się efektów wychowawczych, które osiągnął nauczyciel. Dlatego wielu z nauczycieli koncertuje się na procesie nauczania. Jednak jest on nierozerwalnie związany z procesem wychowania. To czy uczeń czuje się bezpiecznie wpływa znacząco na proces nauczania.

W obecnych niepewnych czasach, stworzenie bezpiecznego miejsca dla nauki jest kluczowe, świat za oknem nie jest bezpieczny. Nie ma magicznej strategii, która pozwoliłaby przetrwać trudne chwile, ale nauczyciele mogą wspierać uczniów, tworząc przestrzenie, w których czują się oni bezpiecznie, otoczeni troską.

Określenie „trauma” kojarzy się ze zmaganiem z traumatycznym wydarzeniem w  historii swojej lub otaczającego świata. Niestety trauma pojawia się teraz w teraźniejszości i nie ogranicza się do jednorazowego zdarzenia. Potencjalne źródła ciągłej traumy mogą obejmować niestabilność w domu, zagrożenie w sąsiedztwie, niestabilność i konflikty na poziomie krajowym lub globalnym, kryzys zdrowotny, a także doświadczenia rasizmu i dyskryminacji.

Niestety, nie ma magicznej strategii na przetrwanie trudnych czasów. W rzeczywistości, jedną z pierwszych rzeczy, jakie możemy zrobić, aby pomóc dzieciom w ciągłym zagrożeniu, jest uznanie, że tak naprawdę nie jesteśmy w stanie naprawić ani kontrolować świata. Jak mówi Megan Devine, autorka tekstów o żałobie: „ Niektórych rzeczy nie da się naprawić, można je jedynie znieść ”. Zadaniem nauczyciela świadomego zdarzeń traumatycznych nie jest próba rozwiązania wszystkich problemów świata, ale pomoc uczniom w ich dźwiganiu, nawet jeśli tylko w niewielkim stopniu.

Pomagając uczniom radzić sobie ze stresem, zwiększamy ich odporność. Nie każdy stres staje się traumą, a jednym z czynników pośredniczących jest wsparcie ze strony dorosłych.

Nie można oczekiwać, że nauczyciele naprawią to, co czyni świat niebezpiecznym, ale to od nich zależy, czy stworzą małe chwile bezpieczeństwa. Te chwile bezpieczeństwa są jak punkty z wodą na trasie maratonu: nie eliminują trudności związanych z biegiem, ale dają biegaczom paliwo do dalszego biegu.

Co może robić nauczyciel?

1. Bezpieczeństwo dzięki relacjom. 

Prawdziwe i troskliwe relacje z dorosłymi to jedno z największych źródeł bezpieczeństwa dla młodych ludzi w trudnych chwilach. Nauczyciel powinien stwarzać uczniom sytuacje, gdy poczują, że są zauważeni, docenieni i ważni. Te chwile powinny również utwierdzać uczniów w przekonaniu, że nauczyciel jest po ich stronie w obliczu niesprawiedliwości i dawać sygnał: „Wspieram cię”.

Kilka sposobów, jak nauczyciel może stwarzać warunki bezpieczeństwa poprzez relacje z uczniem:

• Poznanie ucznia, jego zainteresowań, sytuacji rodzinnej itd.
• Nawiązywanie kontaktu, zauważenie ucznia, krótkie rozmowy.
• Uznanie trudności jakie przeżywa uczeń jako czegoś, co jest w porządku, co minie.
• Prezentowanie szkoły jako miejsca, gdzie uczeń może liczyć na pomoc. Na przykład, ponowne przedstawienie pedagoga szkolnego całej klasie, zaproszenie rodziców i innych gości do klasy lub zaproszenie pracownika młodzieżowego ośrodka wsparcia, aby opowiedział uczniom o zasobach lokalnej społeczności.

2. Bezpieczeństwo dzięki przyjętym zwyczajom (rutynom).

Kiedy świat wydaje się nieprzewidywalny, nawet małe doświadczenia przewidywalności mają znaczenie. Znajdywanie momentów, w których uczniowie mogą poczuć się bezpiecznie, wiedząc, czego mogą się spodziewać i co nadaje rytm życiu w szkole.

O rutynach pisałam niedawno we wpisie: https://oknauczanie.pl/rutyny-w-klasie

3. Bezpieczeństwo poprzez nadawanie sensu.

Sens daje poczucie kontroli i wpływu na sytuację. Kilka sposobów, jak to robić:

• Określanie celów uczenia się i wyjaśnianie zastosowania zdobytej wiedzy.
• Pomaganie uczniom w dostępie do rzetelnych, dostosowanych do wieku informacji o kryzysach, które ich i świat dotykają. Uczenie odróżnianie fałszywych wiadomości od prawdziwych.
• Umożliwienie uczniom współpracy w zespołach i wzajemnej pomocy.
• Dbanie o to, aby nikt w klasie nie czuł się samotnym lub źle traktowany.
• Udostępnianie uczniom informacji o osobach, które dały sobie radę w kryzysie.

4. Bezpieczeństwo dzięki nadziei i radości. 

Kiedy doświadczamy przytłaczającego stresu, trudno nam uwierzyć, że przyszłość jest warta oczekiwania. Dla młodych ludzi jest to szczególnie dotkliwe, gdy źródłem stresu są zmiany niezależne od nich np. zmiany klimatu, niestabilność polityczna, wojna i konflikt. Obawy uczniów o przyszłość są prawdziwe i uzasadnione, choć nauczycielowi mogą wydawać się wyolbrzymione i dlatego nie powinniśmy używać pustych słów w stylu: „Wszystko będzie dobrze”. Zamiast tego możemy dać uczniom chwile nadziei i radości.

Oto kilka sposobów na odnalezienie nadziei i radości:

• Upamiętnianie radosnych lub zabawnych wydarzeń klasowych. Prowadzenie kroniki, notowanie na plakacie lub wkładanie zapisów do słoika, tak aby można było do nich wracać.
• Wspólne wycieczki, projekty, działania artystyczne itp. Wszystko, co daje radość i energię.
• Rozmowy o dobrych wiadomościach, o tym co dzieje się dobrego na świecie i w najbliższej okolicy. To nie anuluje złych, wiadomości ale jest równie ważne.
• Świętowanie, nawet małych sukcesów.

Nauczyciel nie jest terapeutą. Ale może pomóc uczniom czuć się w szkole dobrze. Jeśli jednak sytuacja wymaga innych działań, to trzeba skierować ucznia do specjalisty.

Inspiracja artykułem Autor: Alex Shevrin Venet