Uczniowie mają coraz większe problemy z koncentracją. Jakie są tego przyczyny i jak można temu zaradzić?

W raporcie z 2015 roku naukowcy zauważyli, że począwszy od roku 2000, możliwości skupienia się zmniejszyły się o około jedną trzecią. Nie we wszystkich sprawach sytuacja jest jednakowa. W wielu sytuacjach ludzie potrafią skupiać uwagę godzinami, na przykład oglądając filmy, grając w gry, czytając komiksy. Badania opisane w raporcie dotyczyły zdolności koncentracji podczas czynności wymagających wysiłku intelektualnego, na przykład w szkole lub pracy.

Badanie z 2009 roku wykazało, że koncentracja uczniów podczas lekcji spada, co ma negatywne konsekwencje dla procesu uczenia się i dla wyników osiąganych przez uczniów.

Negatywny wpływ na koncentrację uczniów mają przede wszystkim: korzystanie z mediów społecznościowych oraz preferencja szybkości działania.

Wpływ mediów społecznościowych

Socjolog Jonathan Haidt, zajmujący się wpływem mediów społecznościowych i technologii na zdrowie psychiczne dzieci, zauważa, że media osłabiają zdolność do wykonywania trudnych lub długotrwałych zadań poznawczych, takich jak czytanie książki. Stały dostęp do mediów cyfrowych jest prawdopodobnym wytłumaczeniem spadku koncentracji uwagi uczniów. Telefony komórkowe, powiadomienia cyfrowe i nowsze, krótsze formaty treści zmieniają postrzeganie czasu i przyspieszają naturalny rytm życia.

Zauważono, że gdy uczeń dekoncertuje się i przerywa pracę na dłużej niż 15 sekund, to zwiększa się prawdopodobieństwo zaangażowania się w inne aktywności proponowane na przykład przez telefon komórkowy. Badania pokazały również, że korzystanie z telefonów komórkowych poza szkołą podwoiło się w czasie pandemii – z 3,8 godziny dziennie przed pandemią do 7,7 godziny dziennie po pandemii.

Poczucie upływającego czasu

Ciągła ekspozycja na powiadomienia, krótkie filmy i liczniki czasu postępu zmieniają odczuwanie poczucia czasu. Jesteśmy bardziej świadomi upływu czasu i bardziej niecierpliwi.

Na przykład w erze gazet powszechne było czekanie do następnego ranka, aby przeczytać wiadomości. Technologia skraca czas między wydarzeniami a relacją o nich, dzięki czemu otrzymujemy informacje natychmiast, co skutkuje dostosowaniem się do tempa życia.

Zmniejszona zdolność koncentracji uwagi może zmniejszać chęć do wkładania wysiłku. W badaniu z 2026 roku naukowcy zwracają uwagę na to, że korzystanie z mediów cyfrowych i sztucznej inteligencji zmienia podejście do wysiłku. Wcześniej ludzie posługiwali się encyklopedią, korzystali z biblioteki w celu znalezienia informacji, ale teraz mogą je znaleźć w ciągu kilku sekund w internecie. Spędzanie godzin na poszukiwaniu informacji nie wydaje się teraz wartością i przejawem wytrwałości, a raczej zmarnowanym wysiłkiem.

Odzyskiwanie uwagi

Adi Korisky, neurobiolog ze Stanford, uważa, że uwagę można wytrenować jak mięsień, ale nie polega to jedynie na wydłużeniu czasu koncentracji. Skuteczna nauka wymaga od uczniów sprawnego przenoszenia uwagi z nauczyciela na notatki, a następnie na własne myśli. Proces ten może być zaburzony poprzez hałas otoczenia, rozpraszające bodźce wizualne i gonitwę myśli.

Badania wskazują, że aby zarządzać słabnącą uwagą uczniów i ją wzmacniać, należy:

• Jedno zadanie na raz. Uświadomić uczniów, jak działa uwaga. Uczniowie często przeceniają swoją zdolność do skupiania uwagi na wielu zadaniach jednocześnie, a człowiek na ogół nie jest w stanie efektywnie wykonywać wielu zadań jednocześnie. Jak wynika z badań z 2013 roku, osoby, które wykonują wiele zadań jednocześnie, zwykle radzą sobie gorzej. Autorzy artykułu na portalu Edutopia polecają obejrzenie przez uczniów filmu: film BBC o selektywnej uwadze .
• Uwaga jest ograniczona, dlatego nauczyciele powinni wziąć to pod uwagę i organizować strategiczne przerwy, dzielić czas skupienia uwagi na etapy oraz planować ćwiczenia ruchowe i przerwy na rozmowy.
• Docenienie wysiłku. Sprawić, aby wysiłek wydawał się opłacalny. W badaniu z 2014 roku naukowcy odkryli, że łączenie nauki ze stawianymi sobie przez uczniów celami (np. zostanie lekarzem lub inżynierem lub pozyskanie korzyści z wiedzy) skłania ucznia do skupienia się na zadaniu i wytrwałości.
• Ograniczenie rozpraszania. Im więcej rozpraszaczy, tym trudniej skupić uwagę. Metaanaliza z 2025 roku wykazała, że telefony komórkowe podczas lekcji miały statystycznie istotny, negatywny wpływ na zapamiętywanie materiału przez uczniów. Badanie z 2022 roku wykazało, że uczniowie mieli trudności ze skupieniem uwagi w klasach z wysokim poziomem hałasu i hałasu wizualnego, a badanie z 2021 roku wykazało, że hałas spowodowany rozmowami uczniów ma negatywny wpływ na zrozumienie.
• Wydłużanie stopniowe czasu skupienia. Polecana jest technika Pomodoro — uczniowie pracują bez przerwy przez określony czas, robią przerwę, a następnie wracają do zajęć — i stopniowo wydłużają okresy pracy, w miarę jak przyzwyczajają się do koncentrowania przez dłuższy czas.

Inspiracja artykułem Stephena Merrilla i Youkiego Terady na portalu Edutopia.