Szkoły tak bardzo uzależniły się od gry: uczenie się-ocena-egzamin, że uczniowie stracili z oczu prawdziwy cel uczęszczania do szkoły, czyli naukę. Uczniowie zdobywają punkty i oceny, ponieważ jest to priorytet systemu edukacji, czy można to zmienić?
Używanie AI pomaga w zdobywaniu dobrych ocen, ale nie pomaga w uczeniu się.
Pytanie, które sobie dziś zadajemy brzmi: Czy nauczyciele powinni, czy nie powinni korzystać ze sztucznej inteligencji, i czy powinni jej używać w klasie z uczniami?.
Wielu nauczycieli chciałoby wyeliminować AI ze szkoły. Wynika to z chęci wspierania uczniów w ich rozwoju. Jednak sztuczna inteligencja nie zniknie i nawet jeśli wyeliminujemy ją z naszych szkół, nie pozbędziemy się jej z życia.
Sztuczna inteligencja ujawniła fakt, że dla wielu uczniów celem szkoły nie jest nauka. Nie jest to ich „wina”, to my dorośli wpychamy ich w ocenianie, rywalizację i wyścig egzaminacyjny.
Dużym problemem dla szkół – jednym z najtrudniejszych – jest przyjety system oceniania. Oceny powinny być miarą wiedzy, a jak głosi prawo Goodharta : „Kiedy miara staje się celem, przestaje być dobrą miarą”. Uczniowie uczą się, aby dostać dobra ocenę, a nie po to, aby się zdobywać wiedzę i się rozwijać.
Ocenianie powinno być sprawdzaniem i informacją dla ucznia – gdzie jest w procesie uczenia się. Tak rozumiane ocenianie jest potrzebne, gdyż służy uczącemu się i jego procesowi uczenia się. Jeśli ocenianie służy wystawieniu noty, to jest narzędziem represji, a nie pomocy. Trudno się dziwić, że wtedy uczniowie sięgają po pomoc sztucznej inteligencji. Nauczyciele mają wtedy kłopot, jak wykryć, czy praca jest samodzielna, a ocenianie wytworu sztucznej inteligencji nikomu nie służy.
Nauczyciel może wprowadzić zmiany w podejściu do oceniania oparte na ocenianiu kształtującym. Oto siedem z proponowanych zmian:
1. Znane i jasne dla uczniów cele i kryteria sukcesu
Uświadomienie uczniom, czego i po co się uczą, pokazuje im, że ich celem nie jest otrzymanie dobrych stopni, tylko zdobycie wiedzy i umiejętności.
Dodatkowe korzyści odnoszą uczniowie, gdy kryteria sukcesu (po czym poznamy, że cele osiągnęliśmy) są tworzone wspólnie z uczniami.
2. Robienie notatek
Notatka jest niezwykle pomocna w skupieniu się na nauce. Robienie notatek jest sztuką, której trzeba się nauczyć. Można zadawać uczniom pytania pomocnicze, można prosić ich o refleksje dotyczące tego, czego się uczą, można polecać skupienie się na pojęciach kluczowych itp. Notatka jest bardzo pomocna przy powtórzeniu, a powtarzanie jest konieczne dla efektywnego uczenia się. Notatki powinny być wykonane w zeszycie ucznia (np. w Moim zeszycie pomagającym się uczyć), aby uczeń mógł w każdej chwili do nich sięgnąć i móc je uzupełnić. Notatki są dla ucznia dowodem, że się uczy, zwiększa się wtedy jego poczucie kompetencji, które jest niezbędne do efektywnego uczenia się.
W dobie AI, gdy uczniowie korzystają ze sztucznej inteligencji, można ich zapytać o to, w jaki sposób fragment ich pracy realizuje (lub nie realizuje) cel jaki był przed pracą postawiony. Zmusza to ucznia do analizy tego, co wykonała za niego AI. Jest to pewien sposób na zniechęcenie uczniów do zastąpienia własnego myślenia korzystaniem ze sztucznej inteligencji. Nie jest to tak dobre, jak samodzielne wykonanie zadania, ale daje szansę, że uczeń zastanowi się, jak trzeba było wykonać zadanie.
O sporządzaniu notatek pisałam już wiele razy:
Najlepiej, gdy notatki są wykonane w czasie lekcji bez dostępu do internetu, wtedy sytuacja wymusza samodzielną pracę ucznia.
3. Informacja zwrotna
Zamiast oceny sumującej w postaci stopni, punktów i procentów warto jak najczęściej stosować ocenę kształtującą w postaci informacji zwrotnej. Z niej uczeń dowiaduje się, co już wie i na czym powinien się skupić w następnej kolejności.
Dzięki takiej ocenie uczniowie chętniej angażują się w następne zadania i biorą pod uwagę wskazówki nauczyciela. Zachęca ona do samodzielnej pracy, a nie do zlecania sztucznej inteligencji wykonania zadania.
Korzystanie z informacji zwrotnej pomaga uczniom budować poczucie własnej skuteczności. Uczniowie wiedzą, że są w czymś dobrzy, z czym już sobie poradzili, i jak mogą rozwijać się w przyszłości.
4. Ocena koleżeńska
Ocena koleżeńska (nie na stopnie) ma wiele zalet. Po pierwsze jest dla uczniów „bezpieczniejsza”, gdyż udziela jej rówieśnik, oszczędza pracę nauczycielowi i pomaga lepiej zrozumieć zagadnienie przez ucznia udzielającego informacji zwrotnej.
Jeśli praca ucznia nie jest wykonana samodzielnie, tylko ściągnięta z AI, to uczniowie widzą, że udzielanie oceny koleżeńskiej w postaci informacji zwrotnej, nie ma sensu.
5. Refleksja
Refleksja jest sednem procesu uczenia się, bez niej uczenie się jest tylko procesem zapamiętywania przekazanych treści.
Refleksja może być uruchamiana
• Na początku lekcji – Co już wiem na dany temat, z czym mi się on kojarzy?
• W środku lekcji – Jak mi idzie poznawanie danego tematu?
• Koniec lekcji – Co było ważnego, co chcę zapamiętać, czego się nauczyłem?
Te refleksje nie muszą być obszerne, ale regularne ich wykonywanie pomaga utrwalić świadomość, że celem jest zawsze nauka, a nie punkty i oceny.
Ważne, aby pozostawić uczniowi autonomię w tworzeniu refleksji. Autonomia jest niezbędna dla prawidłowego uczenia się. Nie powinno się refleksji oceniać, a co najwyżej ja doceniać.
6. Rozmowa z uczniem
Ocena ustna ma tę przewagę nad oceną pisemną, że jest rozmową obustronną. Nauczyciel udziela informacji zwrotnej, wyjaśnia, co zostało zrobione dobrze, a co można byłoby zmienić. Uczeń może zadawać pytania i dyskutować z opinią nauczyciela. Organizacja takich krótkich, indywidualnych rozmów z uczniami na temat ich postępów w nauce nie jest prosta. Można rozmowy prowadzić w czasie, gdy uczniowie pracują w grupie lub w czasie konsultacji.
Warto zaproponować uczniowi po rozmowie zrobienie notatki:
• „Z czego jestem dumny?”
• „Czego wcześniej nie byłem pewien, czy rozumiem, a teraz wiem i lepiej rozumiem?”
• „Co zrobię następnym razem?”
Pozwala to uczniowi świętować swoje zwycięstwa, i wzmacnia przekonanie, że liczy na naukę i rozwój, a nie na punkty i stopnie.
Niestety są podejmowane próby, aby zastąpić rozmowę o postępach ucznia sztuczną inteligencją. Na szczęście rozmowy z drugim człowiekiem nie da się zastąpić żadną maszyną. Ministerstwo Edukacji w Polsce lansuje cyfrowego ucznia, ale wiele innych krajów przestrzega przed taką tendencją.
7. Samoocena
Samoocena to najlepsza forma samooceny. Nie ma możliwości oszukiwania. Jeśli uczeń za młodu nauczyć się samooceny, to będzie to będzie to dla niego korzyść na całe życie.
Samoocena pracy wykonanej przez sztuczna inteligencję nie jest samooceną własną i dlatego nie ma sensu. Dobrze, aby uczniowie to zauważyli.
Podsumowując, ocenianie kształtujące daje nauczycielom narzędzia, które pracują na korzyść myślenia uczniów, są to:
1. Określanie celów i kryteriów sukcesu.
2. Sporządzanie notatek przez uczniów
3. Udzielnie uczniom informacji zwrotnej o ich pracy.
4. Organizowanie oceny koleżeńskiej.
5. Stawianie na refleksję uczniowską
6. Dialog z uczniami
7. Praktykowanie przez uczniów samooceny.
Inspiracja artykułem Tylera Rablina
0 komentarzy