Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego (ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI z dnia 11 marca 2026 r.) stawia na sprawczość przedszkolaka. W wymienionych celach wychowania przedszkolnego w punkcie 5 czytamy, że celem jest zapewnienie każdemu dziecku warunków do budowania sprawczości oraz podejmowania inicjatyw z korzyścią dla siebie i wspólnego dobra.

Sprawczość jest rozumiana jako podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę, która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności.

Ma to głębokie powiązanie z piątą strategią oceniania kształtującego, która mówi o samodzielności i odpowiedzialności osoby za własny proces uczenia się. W przypadku przedszkola mamy na myśli dziecko w wieku przedszkolnym, u którego możemy już wprowadzać sprawczość, poprzez uczenie go samodzielności i odpowiedzialności za własne decyzje.

Rozporządzenie wskazuje na budowanie w przedszkolu:

• poczucia przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy, która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy wkład;
• nastawienia na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości;
• przekonania o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do

wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych

okolicznościach;

• samoregulacji, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością.

Ocenianie kształtujące może być niezwykle pomocnym narzędziem do budowania sprawczości u dziecka w każdym wieku. Możliwe, że dla niektórych osób słowo „ocenianie” może nie pasować do małych dzieci i dlatego mogą mieć wątpliwości. Faktycznie ocenianie stopniami na poziomie przedszkola jest kompletnie bez sensu i szkodliwe. Ale w ocenianiu kształtującym (OK) znaczenie terminu „ocenianie” jest szersze niż wystawianie stopni, symboli, procentów, czy punktów. Ocenianie jest przede wszystkim informacją dla osoby, co zrobiła dobrze i co może zrobić lepiej. W ten sposób daje się szansę osobie, aby była sprawcza i wzięła swój proces uczenia się w swoje ręce. W ocenianiu kształtującym nie stawia się stopni, ani żadnych innych symboli oceniających, przekazuje się informację zwrotną, która jest jednocześnie informacją dla nauczyciela, nad czym jeszcze warto pracować. W przedszkolu jest to też informacja dla rodziców, jak rozwija się ich dziecko. Główną funkcją oceniana jest pomoc uczącemu się w uczeniu się. Niezależnie, czy jest to przedszkolak, czy uczeń, czy osoba dorosła.

Sprawczość jest potrzebna w każdym wieku. Piąta strategia oceniania kształtującego (Wspomaganie uczniów, by stali się autorami procesu swojego uczenia się) zawiera podstawowe pojęcia związane ze sprawczością – samodzielność i odpowiedzialność.

Jeśli sprawczość jest tak potrzebna i zalecana rozporządzeniem, to potrzebne są narzędzia do jej wprowadzania również w przedszkolu. Takim narzędziem może być ocenianie kształtujące. Będziemy się posługiwać pięcioma strategiami oceniania kształtującego, które można traktować jako główne jego zasady:

1. Określanie i wyjaśnianie dzieciom celów uczenia się i kryteriów sukcesu.
2. Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak dzieci się uczą.

• Udzielanie dzieciom takiej informacji zwrotnej, która przyczyni się do ich widocznych postępów.

1. Umożliwianie dzieciom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności.
2. Wspomaganie dzieci, by stali się autorami procesu swojego uczenia się.

Będziemy rozważać, co ze strategii pasuje do wieku przedszkolnego i jak można strategie realizować z małymi dziećmi. Można również stosować zasady oceniania kształtującego w domu dziecka. Rodzice mogą w ten sposób współpracować z dzieckiem i pomagać mu w poznawaniu świata.

Pierwsza strategia OK w przedszkolu

Omówienie pierwszej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

1. Określanie i wyjaśnianie dzieciom celów uczenia się i kryteriów sukcesu.

Każdy uczący się człowiek, więc też przedszkolak, potrzebuje wiedzieć, do czego dąży i po czym pozna, że cel osiągnął. Bez celów i kryteriów sukcesu nauka staje się jedynie zapamiętywaniem faktów.

Oczywiście cele określane dla młodszych dzieci muszą być wyrażone w odpowiednim, zrozumiałym dla nich języku. Nie powinno się używać specjalistycznych nazw pojęć, gdyż dzieci ich nie zrozumieją i nie zaangażują się w drogę osiągania celu. Często warto cele przybliżyć dzieciom poprzez wytłumaczenie im pojęć i zaproponować sformułowanie przez nich brzmienia celu.

Kryteria sukcesu, czyli określenie warunków, świadczących o tym, że cel zostanie osiągnięty, powinny być konkretne, wyrażone w formie listy, tak aby przedszkolak mógł sam sprawdzić, czy je spełnił.

Ponieważ przedszkolaki nie czytają, to podawanie celów i kryteriów w formie zapisanych zdań nie ma sensu. Warto użyć piktogramów, które będą zastępować formę pisemną. Mogą one być określone razem z dziećmi, aby były dla nich jasne, bez konieczności ponownego tłumaczenia ich znaczenia. Na przykład kryterium w postaci wykonania kolorowego rysunku może być oznaczone piktogramem palety kolorów. Piktogramy mogą się pojawiać na tablicy lub na plakacie, tak, aby nauczyciel mógł się do nich odwołać w trakcie zajęć. Mogą one być określone wcześniej i tylko być wybierane z zestawu na każdej lekcji.

W pedagogice waldorfskiej prowadzący zajęcia przed przystąpieniem do tematu rysuje kredą na tablicy obrazek ilustrujący temat i cel. Obrazek ten służy dzieciom jako inspiracja do odpowiedzi – o czym będą zajęcia. Obrazek widnieje na tablicy przez cały czas zajmowania się danym tematem.

Kryteria sukcesu są dla dzieci wskazówką – jak ma być wykonane zadanie. Warto to również określić piktogramami, np. gdy zadaniem jest dokładne wycięcie czegoś z papieru, to można wywiesić piktogram w postaci rysunku nożyczek, jeśli zadanie wymaga posprzątania po jego wykonaniu, to można zamieścić rysunek szczotki  itp. Dzieci wykonując polecenie mogą spojrzeć na tablicę z kryteriami i przypomnieć sobie, co powinny zrobić, aby spełnić oczekiwania. Po wykonaniu zadania mogą nawet dokonać samooceny poprzez przypisanie do swojej pracy – zrealizowanych piktogramów. Piktogramy w przedszkolu pełnią rolę pisma obrazkowego.

Można również prowadzić z przedszkolakami Mój zeszyt pomagający się uczyć. Taki zeszyt głównie ma zapisy w postaci właśnie piktogramów i jest wypełniony pracami dziećmi. Stanowi pamiętnik z pobytu i pracy w przedszkolu. Szczególnie może być on doceniany przez rodziców, którzy dzięki niemu mogą mieć wgląd w to, czego ich dzieci się uczą i czym się zajmują w czasie pobytu w przedszkolu. Można zachęcić rodziców do doceniania zeszytu ich dziecka, wpisywania pochwał i do korespondencji z nauczycielką przedszkolną. Dziecko może samo rysować piktogramy określające cele i kryteria, a może również otrzymywać „wklejki” od nauczyciela do zeszytu.

Jeśli na przykład tematem zajęć ma być las. To jako cel nauczyciel może postawić – poznanie nazw drzew w pobliskim lesie. Rozpocząć można pierwsze zajęcia z tego tematu, rysując na tablicy las lub przedstawiając zdjęcie lub ilustrację. Można zapytać dzieci, o czym według nich będą zajęcia i jaki możemy postawić sobie cel – co chcemy osiągnąć. Dzieci same mogą powiedzieć, co chciałyby poznać w lesie i czego się o nim dowiedzieć.

Potem, jak już zostanie ustalony cel, na przykład poznanie drzew, to trzeba wytłumaczyć dzieciom, że zostaną określone kryteria, czyli – po czym poznamy, że cel osiągnęliśmy. Dzieci łatwo zrozumieją, że poznanie wszystkich nazw występujących drzew w lesie nie jest możliwe, więc można doprecyzować i zapytać: „Ile nazw drzew chcielibyście poznać i zapamiętać?”. Wtedy dzieci mogą zadecydować, że chcą na przykład poznać 5 drzew. Można wtedy rozdać piktogram z rysunkiem drzewa i koło niego napisać cyfrę 5 lub pięć kresek lub poprosić przedszkolaków, aby narysowali symbolicznie 5 drzew.

Możliwe, że dzieci wskażą, że chciałyby znać kształt liści drzew, lub chciałyby wiedzieć które z drzew tracą liście w zimie, a które nie.

Taki sposób wprowadzenie tematu włącza dzieci w planowanie i uwzględnia ich potrzeby, budowane jest partnerstwo w nauczaniu.

Jeśli liście będą w kręgu zainteresowań dzieci, to mogą zebrać 5 liści różnych drzew i wkleić je do własnego zeszytu, aby za pewien czas móc wrócić i przypomnieć sobie kształt liści.

Trzeba pamiętać, że kryteria muszą być dostosowane do możliwości dzieci, tak, aby zajęcia zakończyły się odczuwalnym sukcesem.

Zajęcia z celami kryteriami nadają im sens, a prowadzenie zeszytu uczy porządku i daje możliwość wracania do tematu wiele razy.

Ważne jest podsumowanie zajęć, tak, aby dzieci widziały, że osiągnęły cel.

Tak jak i w przypadku starszych dzieci, przedszkolaki powinny wyjść z zajęć z przeświadczeniem, że się czegoś nauczyły. A najlepiej, gdyby umiały same odpowiedzieć na pytanie: czego się dziś nauczyłam/em? To jest trudne pytanie dla małego dziecka, ale określenie kryteriów powinno pomóc w odpowiedzi.

Warto poświecić czas na podsumowanie zajęć. W przypadku tematu las, można na koniec zadać dzieciom pytanie: „Czego jeszcze chcielibyście się dowiedzieć na temat lasu?” lub „Co Was zaskoczyło w lesie?” lub „Co chcielibyście zapamiętać?” itp. Taka refleksja pogłębia wszelka naukę, bez niej nauka jest powierzchowna.

Można zaprosić rodziców do współpracy i poprosić, aby w drodze powrotnej z przedszkola pytali swoje dzieci właśnie o to, czego się nauczyły i doceniali to.

Kończąc omawianie pierwszej strategii warto wspomnieć, że jej stosowanie jest zgodne z założeniami teorii autodeterminacji, która mówi, że każdy uczący się człowiek ma trzy potrzeby, niezbędne do przebiegu efektywnej nauki, są to: potrzeba kompetencji, autonomii i więzi.

W podanym opisie zajęć wokół lasu są one realizowane:

• Więź – dzieci wspólnie określają, czego chciałyby się nauczyć.
• Autonomia – dzieci same mogą zdecydować o celu i o kryteriach sukcesu i mogą samodzielnie prowadzić swój zeszyt.
• Kompetencja – dzieci widzą, że się uczą. Mają na to dowód w swoim zeszycie

W wymienionym rozporządzeniu na temat wychowania przedszkolnego zawarto wskazówki, w jaki sposób dzieci  mogą rozwijać swoją sprawczość:

1) podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach związanych z własną aktywnością,

głównie zabawową;

2) udział w podejmowaniu decyzji dotyczących grupy przedszkolnej;

3) wykorzystywanie wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów życia codziennego w przedszkolu i poza nim;

4) samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów;

5) prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy;

6) dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne inspirowanie i uczenie się;

7) zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych;

8) refleksję o własnych działaniach oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;

9) samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności oraz rozwijanie zainteresowań;

10) zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego i pomoc dla innych.

Wszystkie 10 punktów może odnaleźć w stosowaniu w przedszkolu pierwszej strategii oceniania kształtującego, ale też w pozostałych strategiach.

Druga strategia OK w przedszkolu

Omówienie drugiej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

1. Organizowanie w grupie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak dzieci się uczą.

Ta strategia ma dwa poziomy, jeden to dialog, a drugi to pozyskiwanie od dzieci informacji, gdzie są w procesie uczenia się i następnie dostosowywanie do tego planów nauczania.

• Monitorowanie

Druga część, czyli monitorowanie, wpływa najbardziej na osiąganie dobrych efektów nauczania. Polega na pozyskiwaniu informacji od dzieci, gdzie są w procesie uczenia się, a następnie dostosowywanie do tej informacji planów i metod nauczania. Można powiedzieć, że oznacza to, że nauczyciel prowadzący grupę nie idzie dalej, jeśli jego podopieczni nie są na to gotowi. W szkole może to być trudne, gdyż nauczyciel ma napięty program nauczania, który stara się zrealizować. W przedszkolu na szczęście nie ma aż takiego pośpiechu. Można się zatrzymać albo wrócić do zagadnień, które nie zostały przez dzieci zrozumiane i opanowane. Trudność może stanowić zorientowanie się, czy wszystkie dzieci nadążają w równym tempie. Najlepiej zadać pytanie dzieciom, na przykład:

• Co zapamiętałeś z tego co mówiliśmy?
• Czy masz jakieś pytania?
• Czego jeszcze chciałbyś się dowiedzieć?
• Czy coś jest niejasne?

Itp.

W ocenianiu kształtującym popularna jest technika świateł, każdy z uczniów ma trzy karteczki, zieloną, żółtą i czerwoną. Na dany sygnał od opiekuna, wystawiają światła w zależności od samooceny:

• Zielony – wszystko rozumiem i dobrze sobie radzę.
• Żółty – mam pytania
• Czerwony – nie rozumiem, proszę o powtórzenie.

Może się wydawać, że dla małych dzieci taka samoocena może być trudna, ale warto spróbować. Jeśli się uda, to nauczyciel ma pełny obraz, tego gdzie są jego podopieczni, a dziecko ma okazje do autonomii poprzez samoocenę i poczucie kompetencji.

Dalsza część techniki świateł polega na tym, że dziecko z kartką żółtą zadaje swoje pytanie dziecku „zielonemu” i ono tłumaczy mu zagadnienie, a wszyscy „czerwoni” skupiają się wokół prowadzącego zajęcia, który tłumaczy im zagadnienie w inny niż dotychczas sposób.

Wdrażanie dziecka do samooceny jest bardzo ważne i można zdecydowanie zacząć już w przedszkolu. Bez samooceny nie jest możliwa sprawczość.

Można zajęcia w danym dniu kończyć wypowiedziami dzieci w rundzie, można zaproponować, aby dokończyły zdania typu:

• Dziś nauczyłem się, że …
• Chciałbym się jeszcze dowiedzieć …
• Podobało mi się …
• Dziś powiem, mamie, że…

Takie zamknięcie dnia jest użyteczną samorefleksją, ale również daje informację prowadzącemu zajęcia nauczycielowi – jak zaplanować następny dzień.

Dialog

Dzieci w naturalny sposób zadają dorosłym wiele pytań. Niestety z biegiem lat coraz mniej. Starsze dzieci obawiają się, że zadając pytania pokazują, że czegoś nie wiedzą, kompromitują się i boją się, że ich pytania posłużą do ich ocenienia. Najgorszym sarkastycznym komentarzem ze strony nauczyciela w szkole jest: „Jak to tego nie wiesz, przecież o tym już była mowa”. Taki komentarz powoduje, że uczniowie przestają zadawać pytania.

Na szczęście w przedszkolu nikomu nie przychodzi do głowy krytykować dziecko, że zadaje pytanie, lub że czegoś nie wie. Czasami za dużo pytań może być dla dorosłego denerwujące, ale na pewno jest to bardzo uczące dla dziecka. Dlatego warto zachęcać dzieci do zadawania pytań i wręcz okazywać z nich zadowolenie i akceptację dla każdego pytania.

W dialogu dzieci się efektywnie uczą. Ocenianie kształtujące zajmuje się budowaniem dialogu na zajęciach. OK proponuje stosowanie kilku technik zadawania dzieciom pytań i pozyskiwanie od nich odpowiedzi.

Są to:

• Zadawanie pytań otwartych
• Pozyskiwanie odpowiedzi w parach
• Czas oczekiwania na odpowiedź
• Niezgłaszanie się do odpowiedzi poprzez podnoszenie ręki
• Losowanie do odpowiedzi
• Wzajemne słuchanie się

Z powodzeniem wszystkie je można zastosować w pracy z dziećmi w przedszkolu.

• Zadawanie pytań otwartych

Przeważnie zadajemy dzieciom pytania zamknięte z intencją, aby sprawdzić wiedzę na dany temat. Takie pytania mało wnoszą w uczenie się. Dobrze jest zadawać pytania, na które nie ma prostych odpowiedzi – tak lub nie. Pytania mogą pobudzać dzieci do myślenia, analizowania i wnioskowania, również na poziomie przedszkola. Warunkiem jest to, aby dorosły pozwolił dzieciom na myślenie i wyrażanie własnej opinii.

• Pozyskiwanie odpowiedzi w parach

Zanim dziecko zostanie poproszone o udzielenie odpowiedzi, może mieć możliwość porozmawiania z innym dzieckiem w parze. Jest wiele zalet pracy w parach, w tym przypadku umożliwiamy dzieciom uczenie się wzajemne od siebie oraz ustalenie wspólne odpowiedzi. Po takiej krótkiej rozmowie odpowiedź na pytanie zwykle jest bardziej przemyślana i dzieci czują się bezpieczniejsze. Ogranicza to również koncentrację tylko na udzieleniu odpowiedzi na pytanie, ona często uniemożliwia podzielenie się opiniami z innymi.

• Czas oczekiwania na odpowiedź

Nie ma potrzeby, ani powodu, dla którego odpowiedź miałaby być udzielona natychmiast. Dobrze, gdy dzieci wiedzą, że mogą się zastanowić w spokoju nad odpowiedzią, czyli, że jest określony czas na myślenie lub przedyskutowanie odpowiedzi w parach. Dzieci mogą nie wyczuwać czasu, ani rozpoznać go na zegarze, dlatego można używać klepsydry z piaskiem lub stopera. Wiadomo wtedy, że będzie czas na zastanowienie i że po jego upływie (sygnał) trzeba już być gotowym do udzielani odpowiedzi.

• Niezgłaszanie się do odpowiedzi poprzez podnoszenie ręki

Małe dzieci chętnie zgłaszają się do odpowiedzi, nawet wtedy, gdy nie znają odpowiedzi. Trzymają rękę w górze i domagają się wyboru ich osoby. Wprowadza to niepotrzebny chaos.

Warto jest wypracować z dziećmi zwyczaj niezgłaszania się do odpowiedzi, ale bycie gotowym przez każde dziecko do udzielenia odpowiedzi. Do wprowadzenia tego zwyczaju służy następny punkt:

• Losowanie do odpowiedzi

Prowadzący zajęcia może mieć na swoim stoliku patyczki z imionami dzieci, i gdy dzieci przedyskutują już odpowiedź w parach i minie wyznaczony czas, to prowadzący losuje patyczek z imieniem dziecka.

Dzieci i też uczniowie akceptują ten zwyczaj i się do niego dostosowują, a daje on możliwość udzielania odpowiedzi przez losowo wybrane dziecko.

• Wzajemne słuchanie się

Ten punkt jest najtrudniejszy w realizacji. Ludzie powszechnie nie potrafią się słuchać z uwagą, a co dopiero dzieci. Można z dziećmi opracować zasady słuchania i w postaci piktogramów i zwiesić w widocznym miejscu. Najlepiej najpierw polecić dzieciom rozmowę w parach na dany temat, a potem zapytać ich – co pokazywało im, że druga osoba ich słuchała. Wtedy dzieci same powiedzą o warunkach, na przykład, Janek patrzył na mnie, lub Marysia mi nie przerywała. Do tak określonych zasad można wracać i wskazywać na nie, gdy dzieci mają się wzajemnie słuchać. Można zasady zamieścić w zeszytach uczniów, aby dzieci same mogły sobie o nich przypominać. Można też ustanowić odznakę dobrego słuchacza i przyznawać ją dziecku, które w danym dniu dobrze słuchało lub poprawiło się w słuchaniu.

Jeśli dzieci nauczą się uważnego słuchania, to będą miały prezent – zasób na całe życie.

Trzecia strategia OK w przedszkolu

Omówienie trzeciej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

III. Udzielanie dzieciom takiej informacji zwrotnej, która przyczyni się do ich widocznych postępów.

Każda osoba ucząca się chce wiedzieć, czy wykonała zadanie dobrze, i zgodnie z oczekiwaniami. Co zrobiła dobrze, co i jak może poprawić i co może zrobić, aby lepiej się uczyć.

Nie chodzi tu o ocenianie w tradycyjny sposób (stopnie, symbole, tak zwane buźki, punkty), tu chodzi o sprawdzenie i udzielenie informacji. Bardzo dużą krzywdę procesowi uczenia się robią oceniające symbole. Dzieci szybko przechodzą od zainteresowania wiedzą do koncentracji na otrzymaniu nagrody.

Dużą rolę do odegrania mają rodziny przedszkolaka, które nie powinny się domagać informacji w postaci stopni, a za to mogą być włączone w przekazywanie informacji zwrotnej. Ponieważ małe dzieci nie potrafią czytać, więc formułowanie pisemnej informacji zwrotnej mija się z celem. Można jedynie przekazywać ją rodzicom i zachęcić ich do rozmowy z dziećmi na jej temat.

Na przykład jeśli jednym z kryteriów do wykonania rysunku było użycie kolorowych kredek, to nauczyciel może napisać, że kryterium nie zostało w pełni spełnione, gdyż rysunek jest czarno-biały.

W każdej informacji zwrotnej konieczne jest wyszczególnienie tego, co zostało zrobione dobrze.

Na przykład do rysunku domu informacja mogłaby być taka:

Twój dom jest dobrze narysowany, ma okna drzwi i dach. Dom jest umieszczony w centrum kartki. Użyłeś tylko dwóch kolorów, można było pomalować dach na czerwony kolor i domalować zielone drzewo przy domu. Następnym razem pomyśl, co jeszcze mógłbyś narysować w pobliżu domu.

Taka informacja zwrotna może być przekazana rodzicom z prośbą o przeczytanie jej dziecku i wspólnie omówienie. Do tego bardzo przydaje się zeszyt dziecka, jeśli jest prowadzony, to informacja zwrotna może tam być zamieszczona. Przeglądając zeszyt z dzieckiem, można zobaczyć i omówić jakie dziecko zrobiło postępy.

Zanim zostanie udzielona informacja zwrotna można poprosić dziecko, aby samo sprawdziło wypełnienie przez siebie kryteriów sukcesu. Może się tak zdarzyć, że dziecko samo poprawi swoja pracę.

Udzielanie informacji zwrotnej przedszkolakowi powinno być ustne. Dzieci po wykonaniu zadania powinny móc podejść do opiekuna i uzyskać informację o swojej pracy. Nie może ona być długa, najlepiej, gdy składa się z jednej do trzech uwag, aby dziecko mogło je zapamiętać.

Można użyć technikę – dwie gwiazdy jedno życzenie, czyli dwie sprawy zrobione dobrze (gwiazdy) i jedna, którą można zrobić inaczej (życzenie).

Bardzo ważne jest docenienie, bez niego żadna zmiana nie zostanie przyjęta przez dziecko. Każdy uczy się na docenieniu, a nie na krytyce.

Czwarta strategia OK w przedszkolu

Omówienie czwartej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

1. Umożliwianie dzieciom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności.

W grupie przedszkolnej dzieci rozwijają się w różnym tempie. Nie można powiedzieć, że wszystkie dzieci na przykład w październiku będą miały opanowaną umiejętność operowania nożyczkami. Zadaniem opiekuna jest dotarcie do każdego dziecka.

Strategia czwarta proponuje, aby dzieci wzajemnie sobie pomagały i uczyły się wzajemnie od siebie.

Dzieci mają różny poziom umiejętności, wynikający z doświadczeń wyniesionych z domu i z osobistych predyspozycji. Niektóre mogą być przez rodziny tak chronione i wyręczane, że nie potrafią same nic zrobić, a inne wykazują dużo samodzielności. Przedszkole jest miejscem, gdzie mogą uczyć się od siebie wzajemnie.

W małych miejscowościach często jest jedna grupa przedszkolna dzieci w różnym wieku i tam widać, jak jedni uczą drugich. Dzieci zwykle lubią uczyć innych i warto to wykorzystywać. Warto też nawiązywać do wiedzy, która dzieci już mają, z którą przychodzą do przedszkola, wtedy można wykorzystać dzieci do tłumaczenia innym skomplikowanych dla zagadnień. Można łączyć dzieci w małe grupy, aby zadanie wykonywały wspólnie, wtedy uczą się współpracy, która na pewno będzie im później potrzebna.

Czwarta strategia mówi o współpracy i wspólnym działaniu, służy temu wszelka praca w grupach. Jest ona też polecana przez teorię autodeterminacji, gdyż buduje więź w grupie. Wspólna praca zapobiega również konfliktom wśród dzieci.

Piąta strategia OK w przedszkolu

Omówienie piątej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

1. Wspomaganie dzieci, by stały się autorami procesu swojego uczenia się.

Piąta strategia jest zwieńczeniem pozostałych. Mówi o budowaniu samodzielności i odpowiedzialności uczącego się.

Można podejrzewać, że to postulaty za wcześnie formułowane w stosunku do małych dzieci. Jednak – „Czym skorupka za młody nasiąknie…”. Warto zacząć jak najwcześniej, bo zaniedbując budowanie odpowiedzialności i samodzielności możemy przegapić ważny moment. Wielu nauczycieli i dyrektorów szkół skarży się, że obecnie dzieci są coraz mniej samodzielne, że rodzice ich we wszystkim wyręczają, że wkładanie wysiłku nie jest doceniane.

Profesor Caroll Dweck twórczyni teorii nastawienia na rozwój pokazuje, że inteligencja jest plastyczna i można ją rozwijać wkładając w rozwój wysiłek. To powinien być wyznacznik dla opiekunów, rodziców i uczniów – skuteczna nauka połączona jest z wysiłkiem.

Człowiek uczy się samodzielności od urodzenia. Dziecko pozbawione możliwości próbowania, wyboru i decydowania jest pozbawione autonomii, czyli ma ograniczone możliwości uczenia się. Niektórych czynności możemy się obawiać polecać dzieciom do wykonania. Jednak trzeba dbać o to, aby pod nadzorem, ale jednak wykonywały je samodzielnie. W pedagogice Montessori dzieci w przedszkolu samodzielnie (posługując się też nożem) szykują sobie śniadania. W Japonii dzieci same sprzątają budynek po zakończeniu zajęć. Trzeba szukać możliwości do trenowania samodzielności.

Podobnie jest z odpowiedzialnością. Nie możemy być odpowiedzialni w pełni za drugiego człowieka, on sam musi się nauczyć odpowiedzialności i ponoszenia konsekwencji za swoje decyzje.

Podstawową techniką tej strategii jest samoocena, o której wspominałam już kilka razy wcześniej. Trzeba dążyć do tego, aby dziecko samo mogło ocenić swoje postępowanie.

Ocenianie kształtujące poleca razem z dziećmi tworzenie zasad obowiązujących w przedszkolu. Z małymi dziećmi może to być długi proces. Oprócz samych haseł, dzieci muszą zrozumieć określone zasady na przykładach, dlatego warto wraz z dziećmi podawać przykłady spełnienia zasad i ich łamania. Bardzo dobrze sprawdza się odgrywanie scenek ilustrujących zasady. Nie wystarczy określić zasady, powinny być one razem z dziećmi weryfikowane i odnoszące się do wartości.

Wróćmy do zaleceń zawartych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego, a dotyczących sprawczości. Poszukajmy w nich OK.

1) podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach związanych z własną aktywnością,

głównie zabawową; strategia I i V

2) udział w podejmowaniu decyzji dotyczących grupy przedszkolnej; strategia I, II, IV i V

3) wykorzystywanie wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów życia codziennego w przedszkolu i poza nim; strategia I i III

4) samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów; strategia I, IV i V

5) prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy; Strategia I i III

6) dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne inspirowanie i uczenie się; strategia IV i V

7) zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych; – wszystkie strategie

8) refleksję o własnych działaniach oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;

9) samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności oraz rozwijanie zainteresowań;

10) zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego i pomoc dla innych.

Bardzo pomocny przy wprowadzaniu oceniania kształtującego do przedszkola, innymi słowy zadbanie o sprawczość dziecka, jest prowadzenie Mojego zeszytu pomagającego się uczyć. Taki zeszyt jest dokumentacją rozwoju dziecka. Są w nim zawarte cele uczenia się, kryteria sukcesu (w postaci piktogramów), ustalone zasady zachowania, prace ucznia w formie rysunków lub kolaży, informacja zwrotna nauczyciela lub nawet ocena koleżeńska (na podstawie kryteriów sukcesu), refleksja dziecka na temat tego, czego się uczy oraz samoocena. Jest bardzo dobrym źródłem dowodów na rozwój dziecka, które może dzięki zeszytowi obserwować samo dziecko, jego rodzice i nauczyciel przedszkolny. Dzięki zeszytowi nauczyciel przedszkolny może lepiej planować zajęcia, a dziecko kultywować swoją sprawczość. W  końcu dla dziecka jest to wspaniała pamiątka jego uczenia się. Zeszyt z powodzeniem zastępuje różne karty pracy, które z upływem czasu często się gubią. Uczy on też dziecko systematyczności, a nauczycielowi przedszkolnemu pomaga planować i prowadzić zajęcia z przedszkolakami.