Jeśli chcemy naszych uczniów inspirować, stymulować do myślenia, podejmowania wyzwań i przede wszystkim do samodzielność, musimy przestać udzielać odpowiedzi, a za to zacząć zadawać lepsze pytania.

Apel : „Przestań udzielać odpowiedzi, zadawaj pytania” jest adekwatny zarówno w nauczaniu uczniów, jak i pracy z ludźmi dorosłymi.

Odpowiadając natychmiast na zadawane pytania, rozleniwiamy myślenie innych. Ludzie się do tego przyzwyczajają i nawet nie wykonują próby samodzielnego poszukiwania odpowiedzi. Wielu szefom i nauczycielom wydaje się, że udzielanie odpowiedzi na pytania jest ich obowiązkiem.

W artykule Frajdy z nauczania (https://oknauczanie.pl/przezwyciezanie-wyuczonej-bezradnosci-przyklady-frajdy-z-nauczania) o wyuczonej bezradności nauczycielki – autorki zwracają uwagę na to, że bezradność się tworzy, gdy nie ma okazji do samodzielnej pracy.

Dużo wygodniejsze jest zadanie pytania i uzyskanie na nie szybkiej odpowiedzi, niż podejmowanie samodzielnych prób, analizowanie z nieuchronną perspektywą popełniania błędów.

Jeśli chcemy uruchomić myślenie, to zamiast odpowiedzi na pytanie, zadajmy sami pytanie.

Przewrotnym takim pytaniem jest: „A jak ty myślisz?”. Czasami już to wystarczy, aby człowiek zaczął myśleć. Jednak bardzo ważne jest, aby nie oczekiwać bezbłędnej odpowiedzi, trzeba docenić odpowiedzi, które udziela pytany i podejmowane przez niego próby..

Potrzebne jest również danie czasu na odpowiedź. Niestety nie jest to łatwe, gdyż zapadająca cisza jest nie do wytrzymania i zaczynamy sami formułować odpowiedź, pozbawiając pytanego możliwości myślenia i samodzielnego dojścia do rozwiązania.

Dobre pytanie zamiast udzielania odpowiedzi ma trzy cechy:

1. Zapewnia bezpieczeństwo.
2. Skłania do refleksji.
3. Zachęca do wzięcia odpowiedzialności.

Ma na to wpływ między innymi przyzwolenie na popełnianie błędu. Stanowi ono wyraz szacunku i zaufania.

Można zamiast udzielania odpowiedzi zadać pytanie:

• „Co Ci przeszkadza w samodzielnej odpowiedzi na to pytanie, czego potrzebujesz?”
  W tym pytaniu zawarta jest sugestia, że oferujemy pomoc i jesteśmy zainteresowani trudnościami, jakie osoba ma.
• „Czy miałeś już do czynienia z podobnym problemem? Jak sobie wtedy poradziłeś?”
  Jest to nawiązanie do sytuacji w której osoba sobie sama poradziła i sugestia skorzystania z jej własnych doświadczeń.
• „Czy konsultowałeś się już z kimś w tej sprawie?

To pytanie zachęca do współpracy z innymi. W nauczaniu stosowana jest technika – Zapytaj  trzech zanim zapytasz mnie, polega na poleceniu skonsultowania się z trzema uczniami, zanim wystosuje się pytanie do nauczyciela.

• „Co już udało ci się zrobić w celu rozwiązania tego problemu?”

To pytanie wyraża uznanie dla dotychczasowych działań osoby i umożliwia ewentualne przekazanie pewnej wskazówki do dalszego rozwiązania.

• „Jak myślisz, z czego mógłbyś skorzystać, co może ci pomoc?”
  To pobudza kreatywność i daje nadzieję na samodzielne dojście do rozwiązania problemu.

Kluczem jest nie tylko zadanie pytania, ale uważne słuchanie odpowiedzi i docenienie pomysłów.

Jeśli nauczyciel zdecyduje się na zadawanie podobnych pytań, zamiast udzielania natychmiastowej odpowiedzi, to może zaobserwować satysfakcję ucznia z samodzielnego rozwiązania problemu, a to z kolei motywuje do dalszej pracy i nauki.