Przywrócenie uwagi uczniów, gdy wymknie się ona spod kontroli, pozostaje kluczową techniką w nauczaniu. W tym wpisie lista praktycznych i sprawdzonych przez nauczycieli strategii uspokajania i przewracania uwagi uczniów, w podziale na poziomy nauczania.

W liście sposobów pominięto tradycyjne formy przyciągania uwagi, takie jak krzyczenie, megafony lub szybkie migotanie świateł, jako mało skuteczne, mogące być destrukcyjne i wywoływać niepokój, szczególnie u uczniów z problemami sensorycznymi.

Najlepiej zacząć stosować praktyki uciszania na początku roku szkolnego, aby uczniowie się do nich przyzwyczaili. Dobrze jest wytłumaczyć uczniom, że hałas jest szkodliwy, można nawet zmierzyć poziom hałasu i przekazywać uczniom dane dotyczące dopuszczalnego poziomu.

Początkowe klasach szkoły podstawowej

• Garść ciszy: Nauczycielka składa dłonie w miseczki i szeptem oznajmia, że ma w nich ciszę, patrzy w swoje dłonie i z entuzjazmem kiwa głową. Następnie prosi jednego z uczniów, aby złożył ręce i „przekazał ciszę” po klasie w kółku.
• Magiczne zapachy i bańki mydlane:  Nauczyciel napełnia pustą butelkę po wodzie wodą z olejkiem zapachowym lub mydlinami, spryskuje powietrze, gdy w klasie zaczyna być za głośno. Trzeba uważać, aby ktoś nie był uczulony na zapach.
• Tybetańskie misy: Nauczyciel używa misy tybetańskiej o charakterystycznym głębokim i uspokajający dźwięku. Prosi uczniów, aby słuchali uważnie i podnieśli rękę, gdy już nie słyszą dźwięku! Sala cichnie, ponieważ uczniowie skupiają się na słuchaniu, aby usłyszeć, kiedy dźwięk ustaje.
• Szeptanie:Kiedy klasa robi się głośna, nauczyciel zniża glos do szeptu. To powoduje, że uczniowie też zaczynają mówić szeptem lub milkną, aby usłyszeć, co nauczyciel mówi.
• Bez ruchu: Można umówić się z dziećmi, że na umówiony sygnał zastygają bez ruchu i nic nie mówią. Warto zauważyć, komu się to udało.
• Taśma: Nauczyciel prosi, aby uczniowie złapali w powietrzu swoją wyimaginowaną taśmę i przykleili ją do ust. Jeśli ktoś nadal rozmawia, to można zauważyć, że chyba ma nierówno przyklejona taśmę.

Wyższe klasy szkoły podstawowej

• Odliczanie od pięciu: Odliczanie w przeciwnym kierunku: „5… 4… 3… 2… 1. Można do tego dołączyć instrukcję:

5. Skup wzrok na mówcy
6. Przestań mówić
7. Uspokój myśli
8. Odłóż to, co trzymasz w ręku
9. Zacznij słuchać

• Pytania i odpowiedzi: nauczyciel mówi zdanie, a uczniowie odpowiadają, na przykład:
• Nauczyciel mówi: „1, 2, 3, oczy na mnie”. Uczniowie odpowiadają: „1, 2, oczy na ciebie”.
• Nauczyciel mówi 'Hokus pokus’, a uczniowie odpowiadają 'Wszyscy się skupiamy’”
• Nauczyciel mówi 'Przebita opona!’, uczniowie odpowiadają 'Cichooo!’
• Nauczyciel mówi ‘Chmura’, uczniowie odpowiadają „bum”

Najlepiej ustalić sygnał i odzew z grupą, wtedy lepiej działa.

• Jeśli mnie słyszysz …

Nauczyciel prosi uczniów, aby wzięli głębszy oddech, gdy słyszą nauczyciela:

• „Weź głęboki oddech, jeśli mnie słyszysz”.
• „Jeśli mnie słyszysz, dotknij nosa”
• Odwet: „Nauczyciel klaszcze w dłonie i na zmianę pstryka palcami, a uczniowie zaczynają też to robić. Rytuał wyciszania można zakończyć uspokajającym ruchem „wodospadu”: ręce w górze poruszają palcami, a opuszczenia ich w dół towarzyszy dźwięk „wshhhhhh” .
• Sygnały ręczne: Sygnały ręczne mogą być świetnym sposobem na zwrócenie uwagi bez zwiększania głośności w pomieszczeniu. Na przykład nauczyciel powoli zamyka dłoń, palec po palcu lub czyni inny gest umówiony z uczniami na znak ciszy. Znak palca na ustach raczej się nie sprawdza.
• Tabele poziomu hałasu: Nauczyciel wiesza na ścianie plakat z określeniem poziomu dźwięku: „pantomima”, „głos kinowy”, „głos biblioteczny”, „restauracja ze skrzypkiem”, „głos restauracyjny” i „koncert rockowy”. Kiedy sytuacja zaczyna wymykać się spod kontroli, nauczyciel wskazuje odpowiedni poziom. Plakat może też wskazywać pożądany poziom hałasu przy wykonywaniu zadania przez uczniów.
• Nagroda: Można umówić się z uczniami – jeśli w ciągi 20 sekund klasa się uspokoi, to otrzymuje punkt, zliczone punkty mogą być okazją do świętowania.
• Słowo tygodnia:  Można wprowadzać co tydzień nowe słowo, na sygnał do ciszy – słowo tygodnia. Może ono być związane z ważnym pojęciem poznawanym w danym tygodniu, na przykład – liczba całkowita lub renesans.

Szkoła średnia

• Muzyka: Włączanie cichej spokojnej muzyki podczas zajęć może pomóc uczniom wyciszyć się lub rozproszyć zakłócenia.
• Ostrzeżenie ustne: Nauczyciel ostrzega: „Za minutę będę potrzebowała waszej uwagi, więc proszę, zakończcie swoje rozmowy”. To samo może dotyczyć ostrzeżenia i przekazywaniu czegoś ważnego.
• Mówienie szeptem: Nauczyciel zaczyna mówić szeptem, a uczniowie uciszają się, aby usłyszeć, co nauczyciel przekazuje.
• Zaskoczenie: Nauczyciel może uciszać klasę wypowiadając się w innym języku. Można nauczyć się kilku zwrotów w innych językach i zaskakiwać uczniów.
• Zamilknij: Nauczyciel może przestać mówić i w ten sposób skupić uwagę uczniów. Wymaga to wytrzymania ciszy. Jednak trzeba wziąć pod uwagę, że  milczenie może się obrócić przeciwko nauczycielowi w przypadku szczególnie hałaśliwej klasy, więc dobrze jest mieć plan awaryjny.

Jest jeszcze jedne sposób, który działa w klasie, z którą mamy dobre relacje – Podniesiona ręka. Można się umówić z uczniami, że kiedy nauczyciel podnosi rękę do góry, czynią tak samo uczniowie, którzy to widzą i przestają jednocześnie mówić. Po chwili każdy widzi uniesione ręce i zapada cisza.

Nie można zakładać, że cały czas uczniowie będą skupieni na nauce. Dlatego trzeba zaplanować przerwy na oddech.

Ten artykuł przedstawia sposoby uciszania klasy, ale ważniejsze jest poznanie przyczyn złego zachowania i znalezienie pomysłów na przeciwdziałanie. W następnym artykule o przyczynach. O sposoby radzenia sobie z konsekwencjami tych przyczyn zapytam we wrześniu Frajdę z nauczania.

Inspiracja artykułem Daniela Leonarda