Piąta strategia OK w przedszkolu

Omówienie piątej strategii oceniania kształtującego w kontekście pracy z dziećmi w przedszkolu.

V. Wspomaganie dzieci, by stały się autorami procesu swojego uczenia się.

Piąta strategia jest zwieńczeniem pozostałych. Mówi o budowaniu samodzielności i odpowiedzialności uczącego się.

Można podejrzewać, że to postulaty za wcześnie formułowane w stosunku do małych dzieci. Jednak – „Czym skorupka za młody nasiąknie…”. Warto zacząć jak najwcześniej, bo zaniedbując budowanie odpowiedzialności i samodzielności możemy przegapić ważny moment. Wielu nauczycieli i dyrektorów szkół skarży się, że obecnie dzieci są coraz mniej samodzielne, że rodzice ich we wszystkim wyręczają, że wkładanie wysiłku nie jest doceniane.

Profesor Caroll Dweck twórczyni teorii nastawienia na rozwój pokazuje, że inteligencja jest plastyczna i można ją rozwijać wkładając w rozwój wysiłek. To powinien być wyznacznik dla opiekunów, rodziców i uczniów – skuteczna nauka połączona jest z wysiłkiem.

Człowiek uczy się samodzielności od urodzenia. Dziecko pozbawione możliwości próbowania, wyboru i decydowania jest pozbawione autonomii, czyli ma ograniczone możliwości uczenia się. Niektórych czynności możemy się obawiać polecać dzieciom do wykonania. Jednak trzeba dbać o to, aby pod nadzorem, ale jednak wykonywały je samodzielnie. W pedagogice Montessori dzieci w przedszkolu samodzielnie (posługując się też nożem) szykują sobie śniadania. W Japonii dzieci same sprzątają budynek po zakończeniu zajęć. Trzeba szukać możliwości do trenowania samodzielności.

Podobnie jest z odpowiedzialnością. Nie możemy być odpowiedzialni w pełni za drugiego człowieka, on sam musi się nauczyć odpowiedzialności i ponoszenia konsekwencji za swoje decyzje.

Podstawową techniką tej strategii jest samoocena, o której wspominałam już kilka razy wcześniej. Trzeba dążyć do tego, aby dziecko samo mogło ocenić swoje postępowanie.

Ocenianie kształtujące poleca razem z dziećmi tworzenie zasad obowiązujących w przedszkolu. Z małymi dziećmi może to być długi proces. Oprócz samych haseł, dzieci muszą zrozumieć określone zasady na przykładach, dlatego warto wraz z dziećmi podawać przykłady spełnienia zasad i ich łamania. Bardzo dobrze sprawdza się odgrywanie scenek ilustrujących zasady. Nie wystarczy określić zasady, powinny być one razem z dziećmi weryfikowane i odnoszące się do wartości.

Wróćmy do zaleceń zawartych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego, a dotyczących sprawczości. Poszukajmy w nich OK.

1) podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach związanych z własną aktywnością,

głównie zabawową; strategia I i V

2) udział w podejmowaniu decyzji dotyczących grupy przedszkolnej; strategia I, II, IV i V

3) wykorzystywanie wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów życia codziennego w przedszkolu i poza nim; strategia I i III

4) samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów; strategia I, IV i V

5) prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy; Strategia I i III

6) dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne inspirowanie i uczenie się; strategia IV i V

7) zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych; – wszystkie strategie

8) refleksję o własnych działaniach oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;

9) samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności oraz rozwijanie zainteresowań;

10) zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego i pomoc dla innych.

Bardzo pomocny przy wprowadzaniu oceniania kształtującego do przedszkola, innymi słowy zadbanie o sprawczość dziecka, jest prowadzenie Mojego zeszytu pomagającego się uczyć. Taki zeszyt jest dokumentacją rozwoju dziecka. Są w nim zawarte cele uczenia się, kryteria sukcesu (w postaci piktogramów), ustalone zasady zachowania, prace ucznia w formie rysunków lub kolaży, informacja zwrotna nauczyciela lub nawet ocena koleżeńska (na podstawie kryteriów sukcesu), refleksja dziecka na temat tego, czego się uczy oraz samoocena. Jest bardzo dobrym źródłem dowodów na rozwój dziecka, które może dzięki zeszytowi obserwować samo dziecko, jego rodzice i nauczyciel przedszkolny. Dzięki zeszytowi nauczyciel przedszkolny może lepiej planować zajęcia, a dziecko kultywować swoją sprawczość. W  końcu dla dziecka jest to wspaniała pamiątka jego uczenia się. Zeszyt z powodzeniem zastępuje różne karty pracy, które z upływem czasu często się gubią. Uczy on też dziecko systematyczności, a nauczycielowi przedszkolnemu pomaga planować i prowadzić zajęcia z przedszkolakami.