Wielu osobom wydaje się, że krytykowanie, pokazywanie błędu oraz dawanie wskazówek przynosi najlepsze efekty. Na tej zasadzie opiera się nauczanie w szkole. Jednak nasze własne doświadczenie nauczycielskie i badania edukacyjne pokazują, że kluczowe jest docenianie i bazowanie na mocnych stronach.

Każdy potrzebuje pozytywnej informacji zwrotnej na temat wysiłku, który wkłada w pracę i uczenie się. Wytykanie błędu i krytyka jest najczęściej objawem słabości lub bezradności krytykującego. Sądzi on, że jest to jedyna metoda na doskonalenie.

Brak docenienia jest obecny również w pracy osób dorosłych. Szefowie (tak jak i nauczyciele) widzą swoje zadanie jako wskazywanie błędu, poprawianie i w ten sposób doskonalenie pracy podwładnego.

Rozważmy dwie sytuacje i zastanówmy się, która z nich zachęca nas do dalszej pracy?

1. Wykonaliśmy pracę, a osoba ją przyjmująca miała tylko krytyczne uwagi do niej.
2. Osoba przyjmująca naszą pracę doceniła nasz wysiłek i efekty.

Po reakcji A czy B chce się nam dalej pracować?

Niektórzy nauczyciele boją się chwalenia, gdyż myślą, że uczeń się „zepsuje”, będzie oceniał siebie za wysoko i przestanie się uczyć. Należy jednak odróżnić chwalenie od docenienia, chwalenie dotyczy ogółu, a docenienie konkretu. Jeśli doceniamy, to osoba widzi za co  jest doceniona i podnosi to jej wartość, chwalenie zaś może budzić wątpliwości związane ze szczerością. Pozytywne uwagi na temat pracy człowieka powodują, że wzrasta morale i motywacja, a także budowana jest uzasadniona pewność siebie i poczucie sprawczości. Osoba zachęcana jest do podejmowania wyzwań.

Wskazówki też są pożądane, one pokazują – jak można się doskonalić, ale nie może być ich za dużo i muszą iść razem z docenianiem. Docenienie stanowi drzwi do motywacji i do zmiany.

Pełna informacja zwrotna ma trzy elementy: docenienie, wskazówki – co i jak można poprawić i wskazówki do rozwoju. Docenienie powinno być więcej niż pozostałych wskazówek. Informacja zwrotna opiera się przede wszystkim na docenienie i podkreśleniu mocnych stron, a następnie na udzieleniu jednej (najwyżej dwóch wskazówek) możliwych do zastosowania.

W docenieniu nie należy być oszczędnym, warto je przekazywać jak najczęściej.  Mogą to być doceniania doraźne, na przykład na bieżące, gdy nauczyciel chodzi po klasie i obserwuje prace uczniów. One wzmacniają zachowania, które przybliżają ldo osiągania celów.

Sześć wskazówek do doceniania:

1. Doceniaj kogoś, gdy tylko zauważysz lub usłyszysz o godnym pochwały zachowaniu lub dobrze wykonanej pracy. Nie chowaj komplementów na później; niewypowiedziane pochwały są bez znaczenia.
2. Bardzo jasno i szczegółowo wyjaśnij osobie, co zrobiła dobrze.
3. Powiedz, jak bardzo cieszysz się z tego, co osoba zrobiła i z czego może być dumna.
4. Kiedy już docenisz kogoś, zatrzymaj się na chwilę, aby przesłanie dotarło do odbiorcy i aby dać szansę osobie na poczucie zadowolenia z tego, co zrobiła.
5. Daj osobie znać, że warto powtarzać podobne zachowania.
6. Daj jasno do zrozumienia, że wierzysz w jej możliwości.

Docenianie warto wyrażać, jak najczęściej – przyłapywać ludzi na robieniu czegoś dobrze.

Kilka pytań dla samooceny praktykowania doceniania:

• Przypomnij sobie kiedy ostatnio doceniłeś kogoś?
• Czy często wyrażasz swoją wdzięczność?
• Czy doceniasz siebie samego, czy budujesz poczucie własnej wartości?
• Czy doceniasz swoje i innych osiągnięcia i świętujesz zwycięstwa?

Inspiracja artykułem Ken Blanchard