Jak radzić sobie z trudnymi uczniami, wymagającymi rodzicami i nadmiarem obowiązków, aby nauczycielskie zmartwienia nie odbierały nam spokoju?

LEAD Technologies Inc. V1.01

Mimo że nie uczę już od pewnego czasu, nadal zdarza mi się budzić w nocy z powodu wizji nieprzygotowanej lekcji, źle zachowujących się uczniów czy rodzica pełnego pretensji. Taki sen może konkurować jedynie ze snem o zdawaniu matury i całkowitej pustce w głowie.

Nauczyciele mają wiele powodów do zmartwień. Lista byłaby długa, ale narzekanie niewiele zmienia. Ważniejsze jest to, jak te zmartwienia pokonać.

Warto się przygotować, aby nieprzewidywalne sytuacje były łatwiejsze do opanowania.

1. Zachowanie uczniów

Przeszkadzający uczeń to zmora nauczania. Jego zachowanie powoduje, że inni uczniowie przestają się uczyć i zwracają uwagę na jego zachowanie. Część z nich ma dobrą zabawę (o to często przeszkadzającemu chodzi), a część oczekuje dobrej reakcji nauczyciela. Doświadczony nauczyciel może myśleć, że umie już panować nad klasą, ale niestety uczniowie mają nieograniczone pomysły na rozrabianie.

Miałam kiedyś w II klasie liceum ucznia, który w pewnej chwili otwierał okno i wychodził przez nie (szczęśliwie sala była na parterze), a następnie wracał na kolanach przez drzwi. Zabawa dla uczniów była przednia.

Jednak nawet destrukcyjne zachowanie jest formą komunikacji. Uczniowie mogą chcieć zwrócić na siebie uwagę, której nie mają w domu, lub wyrażać bunt przeciwko temu, że mało rozumieją z lekcji.

Aby zorientować się w powodach złego zachowania, warto zadać sobie pytania:

• Co ja (nauczyciel) robiłem, kiedy zaczęło się zamieszanie? Co robili uczniowie?
• Czy istnieje jakiś schemat, który wyjaśnia, jak rozpoczyna się dezorganizacja lekcji? Czy istnieją podobieństwa między incydentami, a jeśli tak, to jakie?
• Czy za zamieszaniem stoją ci sami uczniowie, czy też ma ono szerszy zasięg?
• Co dzieje się w trakcie zajęć, gdy pojawia się niewłaściwe zachowanie? Czy uczniowie tracą zaangażowanie w lekcję, czy raczej wyrażają znudzenie lub dezorientację?

Odpowiedzi na te pytania przygotowują nauczyciela na następny „atak” ze strony ucznia. Zastępują panikę postawą nastawioną na rozwiązywanie problemów. Oto trzy najczęściej występujące zakłócenia i sposoby radzenia sobie z nimi:

• Jeśli złe zachowanie ma na celu przede wszystkim skupienie na sobie uwagi, można podjąć próbę przyjacielskiej rozmowy z uczniem i zapewnić mu uwagę w inny sposób. Rozmowa powinna być zawsze prowadzona w cztery oczy. Zawstydzanie ucznia lub publiczne karanie zwykle tylko wzmaga złe zachowania.
• Niewłaściwe zachowanie często jest wyrazem buntu wynikającego z niezrozumienia polecenia lub niemożności wykonania zadania. Jeśli tak się dzieje, warto zlokalizować problem i ponownie coś wyjaśnić.
• Również częstym trudnym zachowaniem jest odmowa ze strony ucznia. Wielu nauczycieli żyje w strachu przed uczniami, którzy kategorycznie odmawiają wykonania jakiejkolwiek pracy. Warto mieć plan, co zrobię, gdy uczeń odmówi. Na temat odmowy napisałam osobny artykuł: 9 pomysłów na radzenie sobie z odmową ucznia

Link do artykułu: https://oknauczanie.pl/9-pomyslow-na-radzenie-sobie-z-odmowa-ucznia

Odmowa ze strony ucznia może przerodzić się w walkę o władzę, której zdecydowanie trzeba unikać, ponieważ zawsze jest to sytuacja przegrana dla nauczyciela. Pewnym rozwiązaniem jest postawienie ucznia przed wyborem i pozwolenie mu na decydowanie. Takie podejście działa o wiele lepiej niż jakakolwiek konfrontacja z uczniem. Pomaga również spokojne wyjaśnienie uczniowi konsekwencji nieukończenia pracy. Wyjaśnienie ma wyrażać troskę, a nie groźbę.

2. Mnóstwo pracy, brak czasu

Wiele czasu zajmuje nauczycielowi sprawdzanie i ocenianie prac uczniów.

Wiemy, że nauczyciel pracuje dużo w domu, przygotowuje lekcje, sprawdza prace, planuje nauczanie, kontaktuje się z rodzicami, doskonali swój warsztat pracy itd.

Warto planować zadania do wykonania i czas, jaki danemu zadaniu poświęcimy. Nie zabierać się za wykonywanie kilku zadań naraz ani nie próbować robić wszystkiego natychmiast.

Na przykład można wyznaczyć sobie określony czas na odpowiadanie na e-maile od rodziców. Jeśli nie uda się wykonać zadania w wyznaczonym czasie, można przenieść je na inny termin.

Gdy coś pojawia się poza wyznaczonym blokiem czasowym i wydaje się pilne, warto się zatrzymać i poczekać z wykonaniem zadania do czasu przeznaczonego na tego rodzaju czynności. W sprawie sprawdzania i oceniania prac warto poinformować uczniów, kiedy otrzymają wyniki.

3. Kontakty z dyrekcją

Nauczyciel może czuć się zobowiązany do wykonywania wszelkich poleceń dyrektora. Mogą one zaburzać pracę nauczyciela. Oto kilka przykładów, co można zrobić:

• Jeśli dyrektor proponuje szkolenia, które nie są nauczycielowi potrzebne, można zaproponować pomoc w zaplanowaniu wewnętrznego kształcenia zawodowego, które będzie istotne i możliwe do zastosowania w praktyce nauczycielskiej.
• Jeśli prośba przełożonego nie jest jasna, można poprosić o spotkanie i omówienie jej oraz wspólne rozważenie jej zasadności i sposobu realizacji.
• Jeśli coś wydaje się trudne lub zbyt trudne do wykonania, można szczerze i uprzejmie poprosić o pomoc.
• Warto zrozumieć trudną i odpowiedzialną rolę dyrektora, który ponosi odpowiedzialność za wszystko, co dzieje się w szkole. Warto też docenić jego pracę.

4. Rodzice

Rodzice bywają różni. Niestety stają się coraz bardziej wymagający. Z mojego punktu widzenia kluczowe jest przekonanie ich o tym, że chcemy dobrze dla ich dziecka.

Zwykle zaczynałam rozmowy z rodzicami, zadając im pytanie: „Co dobrego może mi Pani/Pan powiedzieć o swoim dziecku?”. Nie było to łatwe pytanie dla rodzica. Przeważnie był zaskoczony i mówił: „On jest bardzo zdolny, ale okropnie leniwy”.

Potem starałam się z rodzicami utrzymywać kontakt. Po lekcjach w danym dniu pisałam SMS-y z krótkim komunikatem, na przykład: „Janek dziś bardzo dobrze rozwiązał zadanie” lub „Marysia pomagała dziś skutecznie koleżance” itp. Zawsze były to komunikaty pozytywne, te inne zostawiałam na rozmowę w cztery oczy. Budowało to dobre relacje z rodzicami. Starałam się, aby te komunikaty kierować do różnych rodziców, a nie stale do tych samych. Zajmowało mi to tylko kilka minut.

Ostatnio rozmawiałam z nauczycielem fizyki i matematyki w szkole w Nowym Kawkowie – Andrzejem Lisowskim. On postępuje inaczej z komunikatami i warto skorzystać z jego praktyki. Otóż nazywa ten komunikat: Zwykły dzień z życia szkoły. W nim opisuje, co działo się w szkole, i wysyła go mailem do wszystkich rodziców, aby porozmawiali ze swoimi dziećmi, i sprawdzili, czy opisane sytuacje dotyczą ich dziecka. Dzięki temu rodzice są włączeni w sprawy szkoły, a komunikat nie jest oskarżeniem konkretnych osób. Wiele spraw zmierza (zdaniem nauczyciela) do rozwiązania problemów, co zawsze jednak zajmuje czas.

Nauczyciele mają wiele powodów do obaw i udawanie, że jest inaczej, niczego nie zmienia. Jednak kiedy przyjrzymy się bezpośrednio temu, co nas niepokoi, możemy zaplanować naszą reakcję. Być może nie będziemy w stanie kontrolować każdego scenariusza, ale możemy się przygotować, poprosić o wsparcie i przypomnieć sobie, że rzeczy, których się boimy, często stają się łatwiejsze do opanowania, gdy tylko się z nimi zmierzymy.

Inspiracja artykułem Miriam Plotinsky