Nie zawsze da się przewidzieć trudne sytuacje, ale można przygotować się na to, jak na nie zareagować. Pomagając uczniom opracować wcześniej możliwe scenariusze działania, dajemy im szansę podejmować bardziej świadome decyzje, nawet pod wpływem stresu. Jak wykorzystać tę metodę w codziennym życiu szkolnym?

Warto przemyśleć trudne sytuacje z wyprzedzeniem, aby wiedzieć, jak zareagować, gdy coś już się dzieje. Nie jest to proste, gdyż często nie da się przewidzieć, co się wydarzy, ale wcześniejsze opracowanie sposobów reakcji może być w wielu sprawach pomocne.

Często odruchowa reakcja jest chybiona. Jeśli znamy okoliczności, możemy się przygotować, a nawet przećwiczyć reakcję.

Dotyczy to również sytuacji, z którymi uczniowie spotykają się w szkole.

• Kolega z klasy zaczyna przepisywać od ucznia jego pracę.
• Uczeń zapomniał pracy domowej.
• Klasówka poszła słabo.
• Uczeń traci oddech w czasie prezentacji.
• Uczeń popełnia błąd.
• Uczeń nie zgadza się z członkami swojej grupy.
• Ważna dla ucznia osoba namawia go na wagary.
• Pojawia się sytuacja zagrażająca bezpieczeństwu, wymagająca natychmiastowej reakcji.
• Itp.

W takich momentach uczniowie są zmuszeni podejmować decyzje pod wpływem chwili. Niestety, stres utrudnia logiczne myślenie. Kiedy emocje narastają, mamy tendencję do reagowania automatycznie, zamiast działać świadomie.

Można dać uczniom możliwość przemyślenia niektórych z tych sytuacji, zanim jeszcze się wydarzą.

Badania wykazały, że intencje wdrożeniowe znacząco zwiększają prawdopodobieństwo realizacji założonych celów, ponieważ zmniejszają ilość myślenia potrzebnego w danym momencie. Zamiast tworzyć plan pod presją, mózg przywołuje plan, który już przećwiczył.

Wdrażanie zamiarów

Nie chodzi o ćwiczenie każdego dnia ewakuacji w razie pożaru czy ataku. Warto jednak przećwiczyć taką ewakuację, aby nie obmyślać planu w nagłej chwili, gdy rozbrzmiewa alarm. Reakcja powinna być dobrze znana. Ta sama zasada ma zastosowanie do codziennych wyzwań, z którymi uczniowie spotykają się w ciągu roku szkolnego.

Można spisać trudne sytuacje, z którymi uczniowie mogą się rzeczywiście spotkać w szkole. Najlepiej zrobić to razem z nimi.

Zamiast mówić o tym, czego nie powinni robić, warto poświęcić czas na zajęciach na zastanowienie się, co warto wtedy zrobić. Uczniowie mogą dokończyć zdanie: „Jeśli ___ się zdarzy, to ___”.

Celem jest budowanie pewności siebie uczniów i wzmacnianie ich umiejętności pokonywania codziennych przeszkód, a nie nakłanianie ich do ponownego przeżywania bolesnych doświadczeń. Można przedyskutować w klasie różne warianty dokończenia zdania i wybrać ten, który najlepiej odpowiada indywidualnym potrzebom ucznia. Warto wracać do zapisów co pewien czas. Może się zdarzyć, że uczeń zechce je zmienić. Uczniowie korygują odpowiedzi, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, i sugerują nowe sytuacje, które warto uwzględnić w przyszłości.

Takie przygotowanie może pomóc ograniczyć częstotliwość występowania niektórych problemów z zachowaniem, ponieważ uczniowie z wyprzedzeniem przemyśleli, jak chcą zareagować. Nie podejmują decyzji pod wpływem impulsu. Postępują zgodnie z planem, który stworzyli, gdy byli w stanie jasno myśleć.

Od czasu do czasu można poprosić uczniów, aby przejrzeli swój dokument i:

• podkreślili sytuacje, których faktycznie doświadczyli;
• zastanowili się, czy ich pierwotny plan zadziałał;
• zmodyfikowali swoje odpowiedzi na podstawie tego, czego się nauczyli;
• zaproponowali nowe scenariusze dla siebie.

Można poprosić chętną osobę, aby opowiedziała o sytuacji, w której jej scenariusz zadziałał. Warto wtedy docenić zaangażowanie i przygotowanie ucznia.

Takie ćwiczenie może być przydatne również dla dorosłych. Mogą je wykonywać także rodzice wspólnie ze swoimi dziećmi.

Inspiracja artykułem Cathleen Beachboard