Umiejętności przywódczych, jak również nauczycielskich nie da się opanować w całości do końca. W obu rolach wymagane jest ciągle doskonalenie i rozwój. Dyrektor przewodzi swojej radzie pedagogicznej, a nauczyciel klasie szkolnej. W oby tych przypadkach kluczowe jest danie podopiecznym poczucia odpowiedzialności i zaangażowania oraz umożliwienie podejmowanie decyzji.
Teoria samostanowienia mówi, że każdemu rozwijającemu się człowiekowi potrzebne jest zaspokojenie trzech potrzeb: kompetencji, autonomii i więzi. W tym artykule zajmę się szczególnie AUTONOMIĄ.
Jednak bez poczucie kompetencji nikt nie będzie korzystał z autonomii, gdyż nie będzie ufał swoim wyborom i decyzjom.
W przypadku dyrektora i jego nauczycieli konieczne jest zaufanie, które okazuje im dyrektor. Powinien on doceniać swoich nauczycieli, ufać im i pozwalać na podejmowanie wyzwań.
Tak samo jest z nauczycielem i uczniami – docenianie, wiara w możliwości każdego ucznia i udzielanie zaufania, to podstawa do budowania poczucia kompetencji.
Jeśli już mamy zespól nauczycieli, którzy mają poczucie kompetencji i zespół uczniów, którzy wierzą w swoje możliwości, to wtedy mamy grunt do pozwalania na autonomię.
W obu przypadkach nie chodzi o to, aby mówić, co i jak ma być zrobione, ale pokazywanie, co oznacza ciągłe uczenie się, adaptowanie i pokonywanie przeszkód. Najlepszy jest własny przykład – modelowanie. Nie na darmo mówi się, że ryba psuje się od głowy. Jeśli dyrektor i nauczyciele nie dają dobrego przykładu, to podopieczni stoją w miejscu. Aby można było się rozwijać konieczne jest nastawienie na rozwój.
Jak można nad nim pracować:
- Wyzwania
Jeśli lider (dyrektor/nauczyciel) pokazuje, że sam podejmuje wyzwania, że wkłada wysiłek w ich realizację, to inni są w stanie też podjąć też wysiłek wyzwań.
Lider nie powinien mieć odpowiedzi na wszystkie pytania, najlepiej, gdy odpowiedzi udziela wspólnie zespół (nauczycieli/klasowy).
Wzrasta wtedy odpowiedzialność i wiara w siebie, która jest potrzebna do rozwoju.
Wiara w realizację wyzwania jest niezbędna. Ale równie jest potrzebne bezpieczeństwo – jeśli coś się nie uda. Stawianie wszystkiego na jedną kartę blokuje podejmowanie wyzwań.
- Wspólne działania
Wrogiem odpowiedzialności jest wydawanie rozkazów. Jeśli coś jest narzucane nauczycielom, to oni nie wkładają w to działanie serca, czasami wręcz „malują trawę”. Konieczne jest pozyskiwanie opinii nauczycieli i dzielenie się odpowiedzialnością.
W klasie szkolnej bardzo często decyzję podejmuje nauczyciel, uczniowie są tylko wykonawcami poleceń. Trudno jest uwzględniać opinie uczniów, ale jest możliwe w pewnym zakresie:
Pozwalając uczniom na wybór. Bardzo dobry przykład daje pedagogika Montessori, która bazuje na wyborze ucznia, czego on się chce w danym momencie uczyć.
Pytanie uczniów o opinie. Na przykład: Co z tego co ja robię pomaga ci się uczyć i co mógłbym zmienić w moim nauczaniu.
- Ambitne cele
Cele powinny być ambitne, popychające nieco poza możliwości osoby. Najlepiej, gdy wpadają w strefę najbliższego rozwoju. Jeśli są mało wymagające, poniżej możliwości osoby, to szybko się nimi znudzi, a jeśli za wysokie, to osoba straci chęć, gdyż nie będzie wierzyła, że sobie poradzi.
Cele trafiające w strefę najbliższego rozwoju dotyczą zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Cele przerastające możliwości szkoły i nauczycieli nie mają szansy powodzenia.
Z kolei uczniowie potrzebują wyzwań i celów do rozwoju, ale nie mogą one być ponad ich możliwości.
- Podejmowanie decyzji
Aby ktokolwiek zaangażował się w proponowane działania, musi znać powody dla których ma to zrobić, W przypadku uczniów ważne jest wskazywanie im celu i kryteriów sukcesu, aby wiedzieli do czego mają dążyć. Cele, a tym bardziej kryteria można określać razem z uczniami, wtedy jest większa nadzieja, że uczniowie będą chcieli je osiągać.
Jeśli chodzi o nauczycieli, to warto ich włączać w podejmowanie decyzji, szczególnie decyzji strategicznych, które mają wpływ na działanie całej szkoły.
Przywództwo nie polega na wydawaniu poleceń, ale na współpracy i uczeniu się wzajemnym od siebie. Pytanie nauczycieli o opinię nie oznacza podejmowania decyzji zgodnej z ich sugestiami. Nauczyciele poprzez dzielenie się opiniami, pokazują dyrektorowi, różne punkty widzenia i pomagają podjąć ostateczną decyzję.
- Doskonalenie
Lider powinien umożliwić podopiecznym możliwości rozwoju.
W przypadku dyrektora, może to być dobry wybór szkoleń po konsultacji z potrzebami nauczycieli. Dobrze dobrane szkolenia wlewają w nauczycieli energię do pracy i przeciwdziałają wypaleniu zawodowemu. Muszą mieć jednak dalszy ciąg, tak zwaną „konsumpcję” i wykorzystanie w pracy nauczyciela.
W przypadku klasy szkolnej doskonalenie może polegać na umożliwieniu uczniom rozwijanie się w różnych kierunkach. Potrzebne jest zainteresowanie nauczyciela tym czym zajmują się uczniowie i udzielanie im pomocy w znajdywaniu rozwijających działań i materiałów.
Inspiracja artykulem Shawn Cole pod tytułem: How a growth mindset can strengthen your leadership pipeline